9. kadencja, 68. posiedzenie, 1. dzień (13-12-2022)

2. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2845).

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Paweł Szefernaker:

    Dziękuję bardzo.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Natychmiast po wybuchu wojny w wyniku agresji Rosji na Ukrainę rząd przygotował ustawę o pomocy obywatelom Ukrainy. Stworzyliśmy przepisy we współpracy z organizacjami pozarządowymi, z samorządowcami, takie, które umożliwiają legalny pobyt uchodźców w Polsce, korzystanie ze świadczeń opieki zdrowotnej, a także podjęcie legalnej pracy oraz nauki dzieci. Powstał rządowy fundusz pomocy na rzecz uchodźców wojennych z Ukrainy, który daje możliwość finansowania wszelkiej pomocy dla obywateli Ukrainy.

    Chciałbym rozpocząć swoje wystąpienie od powtórzenia tego, co bardzo często powtarzam, ale myślę, że warto zawsze przy takiej okazji o tym mówić. Pomoc, której Polska udzieliła Ukrainie, uchodźcom uciekającym przed bombami spadającymi na ich domy, była możliwa dzięki połączeniu ogromnego zrywu polskiego społeczeństwa z działaniami lokalnych samorządów, organizacji pozarządowych i od pierwszego dnia - z działaniami polskiego rządu. Musieliśmy działać pod ogromną presją czasu, zrobić absolutnie wszystko, aby każda osoba uciekająca przed wojną otrzymała w naszym kraju pomoc. Polska dziś jest dla wielu Ukraińców bezpiecznym miejscem schronienia, bezpiecznym drugim domem.

    Tak jak od początku mówimy, pierwsze dni agresji Rosji na Ukrainę to była pomoc humanitarna. Później, w czerwcu, rząd przedstawił przepisy nowelizacji ustawy pomocowej, które wprowadzały rozwiązania systemowe, takie, które miały pomagać w tym, aby osoby, które przybyły do nas, mogły tutaj w miarę normalnie rozpocząć życie, o ile można mówić o w miarę normalnym życiu, kiedy się ucieka przed wojną.

    Dzięki tym przepisom, które zostały przyjęte ponad politycznymi podziałami, dziś możemy szczycić się tym, że ponad pół miliona uchodźców, którzy uciekli po 24 lutego ze swojego kraju przed agresją Rosji, podjęło w Polsce pracę. To są osoby, które pracują także na polski sukces gospodarczy. Tutaj żyją, tutaj chcą na dłużej pozostać, ich dzieci chodzą do polskich szkół. Można powiedzieć, że łącznie ok. 1400 tys. osób to jest grupa, która chce na dłużej pozostać w Polsce. Nie byłoby to możliwe, gdyby nie rozwiązania legislacyjne, które weszły w życie po 24 lutego.

    Dziś wielu urzędników z organizacji pozarządowych, międzynarodowych, jak przybywa do Polski, przeciera oczy ze zdumienia, że tak wielka fala migracji, tj. uchodźców uciekających przed wojną, zaadaptowała się w naszym kraju, że dzieci chodzą do szkół, że te osoby, które mogą, podjęły pracę i że polskie społeczeństwo w dalszym ciągu bardzo mocno wspiera uchodźców z Ukrainy i wspiera działania samorządów i rządów nakierowane na pomoc uchodźcom. Jednakże są potrzebne kolejne zmiany w ustawie pomocowej. Myślę, że doświadczenia rządu i samorządów wskazują na to, że potrzebne są kolejne zmiany, które wprowadzą kolejne rozwiązania systemowe. Odnośnie do tych wszystkich rozwiązań, które już mamy w tej ustawie, potrzebne są zmiany, które wynikają również z doświadczenia całej administracji publicznej: administracji rządowej, administracji samorządowej, a także administracji pozarządowej, organizacji pozarządowych, które również mają swoje instytucje, które przez ostatnie miesiące na co dzień musiały uczyć się funkcjonować w nowej rzeczywistości.

    Szanowni Państwo! Mam zaszczyt przedstawić państwu zawarty w druku nr 2845 projekt, w którym nowelizuje się tę ustawę, a przede wszystkim wprowadza się nowe rozwiązania.

    Dziś musimy uszczelnić system - to wniosek także samorządowców z miast, z miejscowości przygranicznych - związany z wszelkiego rodzaju świadczeniami, które otrzymują te osoby. Musimy mieć pewność - i uważamy, że przepisy, które przygotowaliśmy, w 100% zabezpieczają interes państwa, interes Rzeczypospolitej - że nikt tego typu świadczeń nie otrzymuje, jeżeli na co dzień, na dłużej nie przebywa w Polsce. W związku z tym jednym z rozwiązań zawartych w tej ustawie jest umożliwienie uzyskania z rejestru Straży Granicznej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, przez właściwe organy, przez wojewodów realizujących świadczenia dat, historii przekraczania granicy przez obywateli Ukrainy, chodzi o każdorazowy wjazd do Polski, jak i wyjazd z Polski, w celu całkowitej eliminacji przypadków nieuprawnionego otrzymywania świadczeń przez osoby, które przebywają u nas czasowo, a nie na dłużej.

    Następnie tą ustawą wprowadza się rozwiązanie związane z tym, że każdy uchodźca wojenny, każdy, kto ucieka przed wojną, będzie miał 30 dni, licząc od dnia przybycia do Polski, na terytorium Rzeczypospolitej, na złożenie wniosku o nadanie numeru PESEL. W naszej ojczyźnie przebywa jeszcze wiele osób, które uciekają przed wojną, a nie zdecydowały się na to, aby złożyć wniosek o nadanie numeru PESEL. Dziś już nie ma tak wielu osób, które składają ten wniosek, w związku z czym w urzędach na co dzień nie ma takich kolejek, jakie były w lutym, w marcu, w kwietniu, w maju tego roku. Rzeczpospolita Polska, polska administracja musi mieć wiedzę na temat wszystkich osób, które chcą dłużej przebywać w Polsce, na dłużej pozostać w Polsce. Dla nikogo nie powinno stanowić problemu to, że złoży wniosek o nadanie numeru PESEL w Polsce.

    Szanowni Państwo! Tą ustawą chcemy także usankcjonować charakter dokumentu elektronicznego wydawanego obywatelom Ukrainy jako dokument pobytowy uprawniający do wielokrotnego przekraczania granicy bez konieczności uzyskania wizy. To niezwykle ważne. Wiele osób, wielu uchodźców korzysta z aplikacji Diia. To odpowiednik polskiej aplikacji mObywatel. Jest ona bardzo popularna na Ukrainie. W związku z tym chcemy, aby ten dokument był usankcjonowany, co polskim urzędom pozwoli sprawnie działać, a obywatelom Ukrainy - sprawnie przekraczać granicę.

    Jedną z ważnych spraw, wielokrotnie podnoszoną przez opinię publiczną, dlatego chcę o tym powiedzieć, jest rozwiązanie związane ze stworzeniem podstaw prawnych do partycypacji obywateli Ukrainy w kosztach zakwaterowania i wyżywienia oraz z uzależnieniem możliwości korzystania ze zbiorowego zakwaterowania dla osób, które korzystają ze zbiorowego zakwaterowania w Polsce w okresie dłuższym niż 120 dni od dnia przybycia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej... Te osoby będą musiały mieć numer PESEL. Dziś jest jakaś grupa osób, które przebywają w Polsce, a nie mają numerów PESEL, jak już wcześniej mówiłem. Od 1 marca 2023 r. te osoby, które są w Polsce powyżej 120 dni, rozpoczną partycypację w kosztach utrzymania. Przez pierwsze 3 miesiące to będzie 50% kosztów pomocy, a od 1 maja obywatele Ukrainy, którzy przebywają w Polsce powyżej 180 dni, będą pokrywać 75% kosztów pomocy, nie więcej niż 60 zł dziennie. 1 marca mija mniej więcej rok od przybycia pierwszych grup uchodźców do Polski. Jesteśmy przekonani, że rok to czas, kiedy te osoby mogły zaadaptować się w Polsce, rozpocząć w miarę normalne życie. Chodzi o osoby, które mogą to robić ze względów obiektywnych, bo tą ustawą wyłącza się spod tych zasad osoby, które z racji niepełnosprawności, wieku czy konieczności opieki nad małoletnimi nie są w stanie podjąć pracy i tym samym, przynajmniej częściowo, uczestniczyć w tych kosztach. Ale wszyscy, którzy podjęli pracę, wszyscy, którzy mogą normalnie funkcjonować, powinni uczestniczyć w tych kosztach. Stąd rozwiązanie, które przedstawiliśmy.

    Szanowni Państwo! W tej ustawie przewidziano także rozszerzenie zakresu wykorzystania środków Funduszu Pomocy poprzez uwzględnienie możliwości finansowania zadań Polskiego Czerwonego Krzyża, a także kontynuację w roku 2023 wsparcia jednostek samorządu terytorialnego w realizacji dodatkowych zadań oświatowych, w tym dowożenia uczniów oraz zapewnienia możliwości korzystania z wychowania przedszkolnego, związanych z kształceniem i wychowaniem dzieci i uczniów będących obywatelami Ukrainy oraz z opieką nad nimi.

    W tym projekcie ustawy przewiduje się także zmiany w paru innych ustawach. To przede wszystkim wynika z tego, że ten projekt ma wymiar ponaddziałowy, jeśli chodzi o administrację publiczną, dotyczy wielu spraw związanych z różnymi ministerstwami, z ministrem pracy, z ministrem edukacji, z ministrem zdrowia.

    Parę innych ustaw związanych z kwestiami dotyczącymi uchodźców z Ukrainy również przewidujemy nowelizować tą ustawą.

    Kończąc, szanowni państwo, chciałbym także zadeklarować, że jesteśmy otwarci na dyskusję. Jestem przekonany, że ten projekt powinien zostać przyjęty ponad politycznymi podziałami, tak jak wiele różnych działań, które do tej pory prowadziliśmy w tej Izbie, dotyczących pomocy uchodźcom wojennym z Ukrainy. Jest taki czas, że nie wiadomo, jak dalej potoczy się sytuacja na Ukrainie w związku z agresją Rosji. Europa musi być przygotowana także na ewentualną kolejną falę uchodźców. Chciałbym jednak zwrócić uwagę, że pomimo ośmiu dużych bombardowań, które miały miejsce w ostatnim miesiącu, dotyczących zarówno celów cywilnych, jak i infrastruktury krytycznej, w ciągu ostatniego miesiąca nie wzrosła liczba osób przekraczających granicę ukraińsko-polską. Na co dzień nie dostrzegamy takiego wzrostu, aczkolwiek państwo musi być przygotowane na ewentualną falę uchodźców, gdyby zdarzyła się jakaś nieprzewidziana sytuacja na Ukrainie.

    Jestem świeżo po rozmowie z panią wicepremier Iryną Wereszczuk, z którą wczoraj spotkałem się osobiście, rozmawialiśmy. Jest wielka determinacja osób, które przebywają dzisiaj na Ukrainie, Ukraińców, żeby nie opuszczać swojego kraju. Trwa migracja wewnątrz Ukrainy. Jestem przekonany, że także pomoc humanitarna z Polski, która tam dociera, pomaga w tym, żeby zatrzymać ewentualną kolejną falę uchodźców. Ale sprawne państwo, państwo przygotowane na różne rozwiązania, musi brać pod uwagę także taki scenariusz. Dlatego w ostatnich tygodniach spotkałem się z organizacjami pozarządowymi reprezentującymi organizacje międzynarodowe, spotkałem się także z prezydentami największych miast w Polsce, miejscowości przygranicznych, byłem na Podkarpaciu - wszystko po to, żeby jak najlepiej się przygotować. Trzeba też wyciągnąć wnioski z ostatnich 9 miesięcy, które na pewno zmieniły bieg historii, także w naszym kraju, i pokazały, jak wielkie serca mają Polacy i jak ponad politycznymi podziałami potrafimy pięknie działać na rzecz pomocy uchodźcom wojennym z Ukrainy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia