9. kadencja, 68. posiedzenie, 2. dzień (14-12-2022)
20. punkt porządku dziennego:
Sprawozdanie Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (druki nr 2849 i 2850).
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Rafał Romanowski:
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Powtórzę po raz kolejny, żeby rozwiać wątpliwości niektórych z państwa, już nawet nieobecnych na sali, czego dotyczy w ogóle projekt. Bo naprawdę tak wiele destrukcji, jaka zapanowała podczas dyskusji i zadawanych pytań dotyczących tego projektu, może budzić niepokój wśród rolników. Niewiedza, podstawowa niewiedza samych uczestników tej dyskusji, czyli parlamentarzystów, którzy powinni tą wiedzą, przynajmniej podstawową, się wykazywać...
Ustawa ma na celu zwiększenie efektywności nadzoru nad prawidłowością dokonywanych transakcji finansowych - powtórzę po raz kolejny: dokonywanych transakcji finansowych - z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji, EFRG, w mechanizmach rynku wewnętrznego realizowanych w ramach wspólnej polityki rolnej, tzw. kontrole ex post; poprawę efektywności Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w zakresie przypisanych ustawowo innych zadań - zaproponowane w projekcie ustawy przepisy umożliwiają tej inspekcji skoncentrowanie się na podstawowym zadaniu, tj. kontroli jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, przenosząc do innej służby kontrolnej zadania związane z kontrolą ex post realizowane dotychczas przez Inspekcję Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Jak sama nazwa mówi: Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, a mówimy tutaj cały czas o prawidłowości dokonywanych transakcji finansowych. I te zadania zostają przenoszone do Krajowej Administracji Skarbowej.
W wyniku projektowanej ustawy kompetencja do prowadzenia kontroli ex post zostanie przekazana częściowo dyrektorom izb administracji skarbowej. Projektowana zmiana znosi również kompetencje ministra rolnictwa i rozwoju wsi do przeprowadzenia analizy ryzyka i opracowywania projektu rocznego programu kontroli ex post. Te obowiązki przejmie minister finansów. W związku z przeniesieniem zadań kontroli finansowej ex post z Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych do Krajowej Administracji Skarbowej projekt ustawy przewiduje regulacje dotyczące określenia zasad przeprowadzania kontroli ex post przez Krajową Administrację Skarbową, sposobu postępowania z aktami spraw związanymi z zakończonymi kontrolami ex post oraz przygotowaniem analizy ryzyka i programów kontroli; regulacje dotyczące spraw pracowniczych. Pracownicy ministerstwa rolnictwa oraz głównego inspektoratu jakości handlowej odpowiedzialni za kontrole ex post staną się pracownikami Ministerstwa Finansów, a pracownicy wojewódzkich inspektoratów jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych odpowiedzialni za ex post staną się pracownikami administracji skarbowej. Mówimy cały czas o tych samych pracownikach. To jest dosyć bardzo... Podczas wczorajszej projekcji tego projektu było to bardzo wyraźnie wyartykułowane.
Przepisy przejściowe - do kontroli ex post rozpoczętych i niezakończonych. Finansowe wykonywanie ustawy - upoważnienie prezesa Rady Ministrów do dokonywania, w drodze rozporządzenia, przeniesienia planowanych wydatków budżetowych, w tym wynagrodzeń, między częściami, działami i rozdziałami budżetu państwa, z zachowaniem przeznaczenia środków publicznych wynikającego z ustawy budżetowej. Czyli pracownicy, przechodząc z jednego działu, będą mieli przeniesione środki na tych pracowników do innego działu. A w związku z tym, że następuje różnica, bo w KAS pracownicy zarabiają odrobinę więcej, to minister finansów przyjmuje zobowiązanie, że pokryje tę różnicę i wypłaci większe wynagrodzenia, zgodnie z wartościowaniem stanowisk w Ministerstwie Finansów czy też w Krajowej Administracji Skarbowej.
Projektowana ustawa nie będzie miała wpływu na wysokość wydatków budżetowych. Zostaną, tak jak wspomniałem wcześniej, przeniesione do KAS i do Ministerstwa Finansów.
Proponowany termin wejścia w życia ustawy to dzień 1 kwietnia 2023 r., przy czym od 15 lutego 2023 r. mają obowiązywać przepisy dotyczące obowiązku przekazania do końca lutego wykazu pracowników Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych i ministerstwa rolnictwa do KAS czy też do Ministerstwa Finansów. A więc gdzie w projektowanej ustawie mówi się o jakichkolwiek roszadach kadrowych, o jakichkolwiek przesunięciach kadrowych? Mówimy o tych samych wartościowanych stanowiskach, na których pracownicy się zajmują w tej inspekcji i w ministerstwie rolnictwa tymi zadaniami, i tylko ci pracownicy z tych stanowisk będą przeniesieni. A więc nie możemy mówić tutaj o jakichkolwiek roszadach kadrowych, tym bardziej że wykaz tych pracowników musimy przedstawić wcześniej, przed momentem wejścia w życie ustawy. Ale nie możemy też postawić zarzutu: dlaczego na ostatnią chwilę? Na litość boską, nic się takiego nie dzieje. To nie jest ostatnia chwila. Jest Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, która realizuje te zadania, więc będzie to tylko i wyłącznie przeniesienie do innej inspekcji. Do tego nas nie obliguje żadne prawodawstwo unijne. A więc skąd tego typu zarzut, że nie realizujemy jakichkolwiek obowiązków?
Kontrole ex post są kontrolami u beneficjentów mechanizmów wspólnej polityki rolnej przeprowadzanymi przez podmiot zewnętrzny w stosunku do agencji płatniczej - do tej pory były przez IJHARS, teraz będą przez Krajową Administrację Skarbową. Obowiązek ich przeprowadzania właśnie wynika z przepisów Unii Europejskiej, a nie jest to implementowanie przepisów Unii Europejskiej w postaci takiej, że musimy przenieść z jednej inspekcji do Krajowej Administracji Skarbowej. Należałoby zdecydowanie bardziej zapoznać się z tym projektem.
Szef Krajowej Administracji Skarbowej także na podstawie obecnej obowiązujących przepisów nadzoruje kontrole ex post, w tym zatwierdza liczbę kontroli i podmioty do niej wytypowane. Celem kontroli ex post jest potwierdzenie prawidłowości spełniania przez kontrolowany podmiot warunków otrzymywania środków z Unii Europejskiej, wypłacanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Kontrole te są wykonywane 2-3 lata po dokonanej płatności, więc opierają się na sprawdzeniu dokumentów handlowych, dokumentacji magazynowej, transportowej i prowadzonej przez beneficjenta księgowości. Co do zasady mogą być objęci jedynie przedsiębiorcy, którzy otrzymali w danym roku co najmniej 40 tys. euro z EFRG, nie wliczając krajowego współfinansowania.
I teraz wracam do szczegółowych pytań.
Liczba kontroli ex post jest zależna od wielkości pomocy wypłaconej w poszczególnych latach. Minimalna liczba kontroli wynika z rozporządzeń unijnych przywołanych wcześniej. Liczba kontroli planowanych w poszczególnych okresach kontroli, tj. od 1 lipca do 30 czerwca roku następnego, taki jest tzw. rok kontrolny: 2019/2020 - 44 kontrole, 2020/2021 - 42 kontrole, 2021/2022 - 23 kontrole, 2022/2023 - 29 kontroli.
Do tego dochodzą kontrole krzyżowe u podmiotów pośrednio powiązanych z kontrolowanym przedsiębiorcą. I tutaj, drodzy państwo, jest tylko i wyłącznie sytuacja, kiedy może być kontrolowany beneficjent podstawowy, czyli rolnik. Bo np. rolnik jest uczestnikiem grupy producenckiej zorganizowanej w formie prawa handlowego, czyli spółki. W tym wypadku może dotyczyć beneficjenta podstawowego taka kontrola - tylko i wyłącznie, a nie w przypadku. Bo rolnik produkuje i sprzedaje jakiemuś podmiotowi. Nie. Jeżeli jestem uczestnikiem grupy producenckiej, jestem jej założycielem, należę do tej spółki, to mogę podlegać kontroli ex post. Tylko i wyłącznie w tym wypadku. A więc proszę nie straszyć rolników, że rolnicy będą podlegali jakiejś kontroli dodatkowej wynikającej właśnie z uprawnienia KAS, itp. rzeczy.
Corocznie kontrola ex post zaczyna się od wytypowania, które podmioty i jakie mechanizmy rynku wewnętrznego w ramach wspólnej polityki rolnej będą kontrolowane w danym roku. W okresie kontrolowanym 2021/2022 i 2022/2023 kontrolami ex post objęto następujące mechanizmy wspólnej polityki rolnej, konkretne mechanizmy: wsparcie rynku produktów pszczelich - czyli członek stowarzyszenia może być skontrolowany - pomoc finansowa dla organizacji producentów owoców i warzyw na dofinansowanie funduszu operacyjnego, program dla szkół. We wcześniejszych okresach: nadzwyczajne środki wspierania rynku w sektorach jaj i mięsa drobiowego, wsparcie działań promocyjnych i informacyjnych, pomoc finansowa dla wstępnie uznanych grup producentów owoców i warzyw, interwencyjny zakup i sprzedaż odtłuszczonego mleka w proszku.
Zarówno w obecnie obowiązujących przepisach, jak i we wprowadzanej nowelizacji jest tak, że wyniki kontroli ex post - protokoły kontroli wraz z dokumentacją towarzyszącą - trafiają do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, czyli do agencji płatniczej. To jest nic innego, drodzy państwo, jak raportowanie nieprawidłowości do Komisji Europejskiej, w tym OLAF, to pozostaje niezmienne.
Przesunięcie zadań kontrolnych w zakresie kontroli ex post z IJHARS do KAS wiąże się z przeniesieniem trzech pracowników Głównej Inspekcji Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, 19 z wojewódzkich inspektoratów jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych oraz jednej osoby z ministerstwa rolnictwa do Ministerstwa Finansów. Środki finansowe dotyczące przenoszonych pracowników, etatów zostaną przesunięte wraz z tymi pracownikami, wraz z ich wartościowaniem, z głównego inspektoratu, wojewódzkich inspektoratów oraz ministerstwa rolnictwa do Ministerstwa Finansów i do KAS. W związku z faktem, że wynagrodzenia w KAS, o czym wspomniałem, są na wyższym poziomie, minister finansów pokryje tę różnicę.
W związku z faktem, że zadania IJHARS są określone w ustawie, nie można przekazać uprawnień dotyczących kontroli ex post porozumieniem, bo jeżeli to jest wpisane do ustawy, to w drodze porozumienia między jedną instytucją a drugą tego nie można, drodzy państwo, przenieść.
Idąc tokiem rozumowania pana posła Plocke, rozumiem, że pan poseł Plocke podnosi kwestię bezpieczeństwa żywności. My nie mówimy w tej ustawie o jakimkolwiek bezpieczeństwie żywności. Mówimy cały czas o kontrolach dokumentów finansowych, kontrolach ex post. Rozumiem, że pan poseł ma taką intencję, że powiatowy strażak, czyli powiatowy komendant Straży Pożarnej, który wydaje stosowne pozwolenie na dopuszczenie budynku ppoż. do produkcji żywności, to też powinien należeć do tej samej inspekcji. Czy powiatowy inspektor budowlany też powinien być skonsolidowany w ramach jednej inspekcji bezpieczeństwa żywności. Bo pan poseł chciałby wszystko skonsolidować w jednym miejscu i idąc takim tokiem myślenia, tak po prostu do tego podchodzi.
Nie ma pana posła z Lewicy, ale panie pośle, po raz kolejny zapewnię, że inspekcja przekazuje pracowników, którzy realizowali te zadania. I nic więcej. Nie ma tutaj mowy, drodzy państwo, o jakichkolwiek innych roszadach kadrowych. Jedna podstawowa informacja: jeżeli już mówimy o jakiejkolwiek kontroli jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, to ta kontrola zaczyna się od importera, a nie od sieci handlowej. Proszę to zrozumieć, że musimy najpierw sprawdzić, skąd został surowiec sprowadzony, w jaki sposób trafił na rynek i dopiero po kolei dochodzimy do ostatniego elementu, czyli np. do sieci handlowej, nigdy odwrotnie. Po co mamy to sprawdzać odwrotnie? Trzeba rozumieć podstawowe rzeczy, które są zapisane w tej ustawie. W najmniejszym stopniu nie zostały one zmienione.
I jeszcze kolejna rzecz, tzw. pozostałości. Panowie, niektórzy parlamentarzyści powinni wiedzieć, co to są pozostałości. To nie jest jakość handlowa artykułów rolno-spożywczych. Pozostałości to jest Sanepid. To jest właśnie bezpieczeństwo żywności. Czyli pozostałości po środkach niedozwolonych w Unii Europejskiej sprawdza w ogóle inna instytucja. Należałoby tego typu informację, po prostu podstawową, znać.
Pan poseł Suchoń poruszył kwestię, że przepisy są przygotowane na ostatnią chwilę. Tak jak powiedziałem, to nie jest implementacja przepisów unijnych, to jest po prostu przeniesienie z jednej inspekcji zadań typowo finansowych, czyli Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych pozostanie tylko i wyłącznie w segmencie swoich zadań ustawowych, a te zadania z jednej z ustawy zostaną przeniesione do drugiej ustawy.
Pan poseł Urbaniak poruszył po raz kolejny kwestię pracowników i ich wartościowania finansowego. Tutaj przenosimy tych samych pracowników, którzy się tym zajmują, jak również z jednego działu budżetu do drugiego działu budżetowego, a różnice wynagrodzenia pokryje Ministerstwo Finansów.
(Poseł Michał Urbaniak: Ja mówiłem o celach...)
Wicemarszałek Ryszard Terlecki:
Nie dyskutujemy teraz. Już miał pan czas na zadanie pytania.
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Rafał Romanowski:
Nakładanie się kompetencji. Na litość boską, szanowni państwo, po raz kolejny będziemy dyskutować, prowadzić dyskusję akademicką, która inspekcja czym się zajmuje, jeżeli chodzi o bezpieczeństwo żywności. Każda inspekcja doskonale wie, czym się zajmuje. Państwowych inspekcji ochrony roślin i nasiennictwa nie wrzucajmy w tzw. system bezpieczeństwa żywności. To tak jak powiedziałem - że powiatowy komendant Straży Pożarnej, który wydaje uprawnienie do tego, żeby dopuścić obiekt do przetwarzania żywności, też powinien zajmować się bezpieczeństwem żywności, powinien być w ramach tej samej inspekcji. Liczbę kontroli podałem, nic się tutaj nie zmienia, na tym to wszystko polega.
Pan poseł Grzyb zadał bardzo zasadne pytanie dotyczące fałszowania kraju pochodzenia. To jest właściwie najczęściej pojawiający się problem i najczęściej badany przez inspekcję. Oczywiście liczbę kontroli, o które prosi pan poseł Iwaniak, podamy. Rozumiem, że jeżeli pan poseł Iwaniak troszczy się o to, żeby jakość handlowa artykułów rolno-spożywczych była na bardzo wysokim poziomie, to teraz kilkoro pracowników będzie robiło zestawienie dla pana posła, żeby mu udzielić w formie pisemnej odpowiedzi na te pytania. Z automatu będą odsunięci od podstawowych zadań, które im podlegają.
Ale tak jak pan poseł powiedział o fałszowaniu żywności: tak, jak najbardziej. Tylko pan poseł doskonale powinien wiedzieć, że w ostatnich 3 latach, jeżeli chodzi np. o kraj pochodzenia, to tylko i wyłącznie z inicjatywy Polski - sam pan w tej inicjatywie uczestniczył na forum Parlamentu Europejskiego - zostało wyraźnie dookreślone, że kraj pochodzenia wskazuje się tylko i wyłącznie jeden. Nie ma grupy krajów, z których pochodzi np. konkretny surowiec, który się pojawia na półce sklepowej. Tylko i wyłącznie jeden kraj. I to była inicjatywa polska, m.in. po tych doświadczeniach, które dotyczą właśnie naszego kraju. (Dzwonek)
Przywołane ogórki - jeżeli one trafiły z Rosji i trafiły na półki sklepowe...
Wicemarszałek Ryszard Terlecki:
Dziękuję, panie ministrze, wyczerpał pan czas. Dziękuję bardzo.
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi Rafał Romanowski:
...z oznaczeniem jako rosyjskie, to nie było żadnego zafałszowania. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia