9. kadencja, 70. posiedzenie, 2. dzień (12-01-2023)
11. punkt porządku dziennego:
Pytania w sprawach bieżących.
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska Małgorzata Golińska:
Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Szanowna Pani Poseł! Faktycznie Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 to system ochrony zagrożonych składników różnorodności biologicznej. To jest niezwykle istotne, zwłaszcza dzisiaj, kiedy o tej różnorodności biologicznej, o utracie różnorodności biologicznej globalnie dużo się dyskutuje. Podejmuje się działania, żeby temu zapobiec. Ta sieć dla kontynentu europejskiego jest wdrażana od 1992 r. na terytorium wszystkich państw członkowskich Unii Europejskiej. Podstawą funkcjonowania programu są dwie unijne dyrektywy, tzw. dyrektywa ptasia i dyrektywa siedliskowa.
Dyrektywa ptasia określa m.in. kryteria wyznaczania ostoi dla gatunków ptaków zagrożonych wyginięciem, a siedliskowa ustala zasady ochrony pozostałych gatunków zwierząt, roślin i siedlisk przyrodniczych oraz procedury ochrony obszarów szczególnie ważnych przyrodniczo. W Polsce obszary Natura 2000 są wyznaczane na podstawie ustawy o ochronie przyrody w drodze rozporządzenia, tak jak pani poseł powiedziała, przez ministra właściwego do spraw środowiska. W przypadku ptasich obszarów są one wyznaczane w drodze rozporządzenia, a informacja jest przekazywana do Komisji Europejskiej. W przypadku obszarów siedliskowych propozycja utworzenia obszarów jest przekazywana do Komisji, a po zatwierdzeniu w drodze decyzji wykonawczej Komisja nadaje proponowanym obszarom status obszarów mających znaczenie dla wspólnoty. Następnie państwa członkowskie są zobowiązane możliwie najszybciej, nie później niż w ciągu 6 lat, wyznaczyć taki obszar jako specjalny obszar ochrony i ustalić dla niego cele ochrony. Dodatkowo państwa członkowskie powinny ustanowić środki ochronne, np. w formie planu zarządzania danym obszarem.
Polska w maju 2004 r. przedłożyła pierwszy wykaz 184 obszarów mających znaczenie dla wspólnoty. Uzupełniła ten wykaz nowymi propozycjami w styczniu 2006 i we wrześniu 2006 r. W tle była jeszcze tzw. shadow list, czyli propozycje organizacji pozarządowych nieuzgodnione z rządem, do których Komisja się przychyliła i których realizacji zaczęła wymagać od polskiego rządu. Następnie Polska aktualizowała wykaz proponowanych obszarów. Kolejnymi decyzjami wykonawczymi Komisja Europejska zatwierdzała te obszary jako miejsca mające znaczenie dla Wspólnoty. W 2016 r., czyli już w momencie, kiedy rządy objęło Prawo i Sprawiedliwość, Komisja Europejska zwróciła Polsce uwagę, że w tym momencie nie wyznaczono żadnego siedliskowego obszaru Natura 2000, żadnego. W ówczesnym czasie 6-letni termin na wyznaczenie obszarów jako specjalnych obszarów ochrony siedlisk minął w przypadku 821 z 845 obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty, a przypomnę, że mieliśmy obowiązek wynikający z dyrektyw, żeby najpóźniej w ciągu 6 lat podjąć konkretne działania. W 2016 r. nie wyznaczono żadnego.
Wobec powyższego stanęliśmy wobec bardzo trudnego zadania, aby zintensyfikować prace, aby nadrobić te potężne zaległości, bo groziło nam ze strony Komisji Europejskiej wskazanie naruszenia.
Podjęliśmy te działania. Pierwsze rozporządzenia w sprawie specjalnych obszarów ochrony siedlisk zostały opublikowane w marcu 2017 r. W listopadzie 2020 r. Komisja zwróciła się do nas o przekazanie aktualnych informacji na temat wyznaczenia siedliskowych obszarów. Udzieliliśmy tych informacji, przekazaliśmy zaktualizowane informacje w zakresie wyznaczenia siedliskowych obszarów. Niestety, pomimo że wskazaliśmy, że już udało nam się nadrobić zaległości przynajmniej w części i wyznaczyliśmy 190 obszarów, w czerwcu 2021 r. Komisja wszczęła formalną procedurę naruszeniową, przekazując wezwanie do usunięcia naruszenia. Komisja podniosła, że Polska uchybiła wymogom prawnym wynikającym z dyrektywy siedliskowej w zakresie 655 z 845 siedliskowych obszarów Natura 2000, w odniesieniu do których upłynął termin ich wyznaczenia, a które to obszary nie zostały wyznaczone w drodze aktu prawa krajowego, czyli rozporządzenia ministra właściwego do spraw środowiska. Przesłaliśmy wtedy Komisji harmonogram postępowania, wyznaczania tych obszarów, który sukcesywnie wypełniamy. Przesłaliśmy informacje, że do końca 2021 r. i do końca 2022 r. łącznie wyznaczymy 441 dodatkowych obszarów. Dzisiaj, uprzejmie informuję, wyznaczyliśmy 453. A więc nie tylko wypełniliśmy harmonogram, który przedłożyliśmy Komisji Europejskiej, ale mamy również przyspieszenie. Do końca 2022 r., sumując nasze działania od 2016 r., łącznie wyznaczyliśmy 669 specjalnych obszarów ochrony siedlisk. Pozostałe, brakujące zostaną wyznaczone zgodnie z harmonogramem do końca br.
To nadrabianie zaległości, potężnych zaległości powoduje również to, że dzisiaj pracownicy regionalnych dyrekcji ochrony środowiska, Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska oraz Ministerstwa Klimatu i Środowiska... Poza wypełnianiem naszych codziennych obowiązków musimy przekazać olbrzymie środki finansowe, zasoby kadrowe, jest to duże obciążenie administracyjne, aby w terenie robić inwentaryzacje, prowadzić monitoring i później tworzyć konkretne rozporządzenia. Ale kto jak nie my? Dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia