9. kadencja, 71. posiedzenie, 2. dzień (26-01-2023)

Oświadczenia.

Poseł Grzegorz Lorek:

    Szanowny Panie Marszałku! Panie i Panowie Posłowie! Wiele się działo na ziemi piotrkowskiej 160 lat temu. Tamten styczeń i miesiące po nim weryfikowały charaktery i pokazywały prawdziwe znaczenie słowa: patriota. Pokazywały też, kto nim był.

    Nie ma wątpliwości, że patriotą był Józef Oxiński, powstańczy naczelnik wojenny powiatu piotrkowskiego. Urodził się w Płocku w 1840 r. w rodzinie szlacheckiej pieczętującej się Okszą. Przed powstaniem uczył się w Instytucie Agronomicznym, a także w słynnej Polskiej Szkole Wojskowej w Genui. Należał do tzw. czerwonych, czyli do stronnictwa, które parło do walki za wszelką cenę. W połowie stycznia uzyskał nominację oficerską i został wyznaczony na jednego z dowódców oddziału powstańczego w ówczesnym województwie kaliskim. Kiedy powstanie wybuchło, ten niezbyt duży oddział patrolował granice zaborów z zadaniem osłaniania dostaw broni, a także sprawował funkcje policyjne wobec uznanych za zdrajców sprawy narodowej.

    Pierwszą bitwę stoczył pod koniec lutego w 1863 r. Mianowany na kapitana walczył w kilku potyczkach, m.in. pod Kuźnicą Grabowską, Jaworowem i Praszką. Udawało mu się skutecznie uniknąć rosyjskich zasadzek i odnosił nawet pewne sukcesy - aż do przegranej bitwy pod Przedborzem. Po niej rozpuścił resztki oddziału i przyłączył się do partii gen. Edmunda Taczanowskiego. Od września 1863 r. znów działał samodzielnie, organizując oddziały powstańcze w powiatach kolskim i konińskim. Od początku 1864 r. działał w zaborze pruskim, wspierając aktywnie działania powstańcze.

    Został aresztowany przez Prusaków w listopadzie 1864 r. Został wydalony do Belgii. Powstanie zgasło. Oxiński skończył w Paryżu studia i został inżynierem budowy dróg i mostów. Wrócił do Polski, do Galicji, już jako inżynier. Umarł w 1908 r.

    Opowiadano o Oxińskim legendy. Rosjanie bali się go, bo potrafił być bezlitosny. Zawsze pozostawał wierny swoim zasadom i nie tracił z oczu ostatniego celu (Dzwonek), czyli niepodległości ojczyzny. Zostawił po sobie niezwykły pamiętnik przekazujący niesamowity wizerunek skromnego człowieka uwikłanego w historię. Dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia