9. kadencja, 72. posiedzenie, 1. dzień (07-02-2023)

7. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (druk nr 2990).

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Tomasz Chróstny:

    Dziękuję bardzo.

    Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw, który mam zaszczyt dzisiaj zaprezentować, wdraża przepisy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 grudnia 2018 r., mającej na celu nadanie organom ochrony konkurencji państw członkowskich uprawnień w celu skuteczniejszego egzekwowania prawa i zapewnienia należytego funkcjonowania rynku wewnętrznego.

    Dyrektywa zwana dyrektywą ECN+ zakłada ujednolicenie kompetencji krajowych organów ochrony konkurencji i wyposażenie ich w najważniejsze instrumenty proceduralne służące skutecznemu wykrywaniu naruszeń prawa ochrony konkurencji. Podkreślić należy, że UOKiK już obecnie bardzo aktywnie i, co najważniejsze, skutecznie podejmuje działanie mające na celu ochronę konkurencji. Tylko w tym obszarze w latach 2021-2022 wszczęliśmy 23 postępowania w sprawach praktyk ograniczających konkurencję, wydaliśmy 21 decyzji oraz nałożyliśmy kary na przedsiębiorców w łącznej kwocie ponad 350 mln zł. Jest to wyłącznie część zadań realizowanych przez urząd. Prowadzone przez nas postępowania czy wydawane decyzje wpływają wprost na poprawę sytuacji konsumentów, przedsiębiorców czy rolników. Skuteczny urząd, szybko wykrywający niedozwolone działania przedsiębiorców, zniechęca do stosowania zakazanych przez prawo praktyk, ponadto pozwala na poprawę sytuacji konsumentów i tego, jak funkcjonuje rynek. Szczegółowa analiza przeprowadzona przez urząd wykazała, że większość rozwiązań wymaganych przez dyrektywę jest już obecna w polskim prawie, jednak wymaga ujednolicenia ich na poziomie europejskim, stąd m.in. konieczność przedstawienia projektu zmiany ustawy.

    Zgodnie z dyrektywą ECN+ skuteczne jednolite stosowanie unijnych przepisów prawa konkurencji wymaga jednolitego stosowania pojęcia ˝przedsiębiorstwo˝ zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Obecne orzecznictwo Trybunału rozumie przedsiębiorstwo w szerszym kontekście, tj. jako jednostkę gospodarczą mogącą składać się nawet z kilku powiązanych ze sobą jednostek. Projekt wprowadza niezbędne doprecyzowania w tym zakresie do polskiego porządku prawnego.

    Ponadto proponowane przepisy wdrażają rozwiązanie, zgodnie z którym w przypadku naruszenia przez przedsiębiorcę zakazu zawierania niedozwolonych porozumień lub nadużywania pozycji dominującej naruszenia dopuszcza się również przedsiębiorca wywierający decydujący wpływ na tego przedsiębiorcę. Projekt przewiduje również, że odpowiedzialność za naruszenie przepisów ustawy lub przepisów Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ponosi również osoba fizyczna, która będąc przedsiębiorcą, dopuściła się tego naruszenia, a następnie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej.

    Ważnym obszarem dyrektywy są przepisy dotyczące kar. Analiza potrzeb nowelizacyjnych wykazała konieczność doprecyzowania przepisów krajowych w dwóch obszarach: przede wszystkim jeżeli chodzi o kary nakładane na związki przedsiębiorców, ale też jeżeli chodzi o obliczanie kar stosownie do światowego całkowitego obrotu przedsiębiorstw. Na wstępie należ podkreślić, że już obecnie możemy nakładać kary na związki przedsiębiorców i korzystamy z tego uprawnienia. Obecnie związek przedsiębiorców jest traktowany na potrzeby stosowania przepisów ustawy jako przedsiębiorca. Wprowadzane przepisy nie zmieniają zakresu odpowiedzialności związków przedsiębiorców, mają na celu jedynie wprowadzenie szczegółowych regulacji proceduralnych wymaganych właśnie przez dyrektywę.

    Dyrektywa przewiduje również, że kary pieniężne nałożone za naruszenia, do których doszło w trakcie kontrolnego przeszukania bądź w związku z nim, oraz wynikłe z niezastosowania się do decyzji wydawanych przez organ ochrony konkurencji powinny być nakładane proporcjonalnie do światowego całkowitego obrotu przedsiębiorstw. Projekt przewiduje, że kara pieniężna nakładana za tego typu naruszenia nie będzie mogła być większa niż 3% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary. Określenie maksymalnego poziomu kary proporcjonalnie do osiąganego przychodu zapewni z jednej strony, że kary nakładane na mniejszych przedsiębiorców nie będą nieproporcjonalnie wysokie. Umożliwi to również nakładanie proporcjonalnych i zapewniających efekt odstraszający kar na największych przedsiębiorców, w tym graczy globalnych.

    Dyrektywa nakłada na państwa członkowskie Unii Europejskiej również obowiązek przyjmowania regulacji zapewniających niezależność osobom pełniącym funkcję organów ochrony konkurencji zarówno w zakresie jasno określonych kryteriów powołania i odwoływania tychże osób, jak i w odniesieniu do sposobu sprawowania tej funkcji. Obecne regulacje, mimo że zapewniają prezesowi UOKiK-u niezależność instytucjonalną, wymagają uzupełnienia stosownie do dyrektywy. Zaproponowane rozwiązania wzorowane na przepisach ustrojowych dotyczących regulatorów takich jak URE, UKE, UTK przewidują m.in. 5-letnią kadencję organu, ustawowe przesłanki odwołania, a także konkretne regulacje prawne mające na celu przeciwdziałanie konfliktowi interesów.

    Rozwiązaniem wychodzącym naprzeciwko oczekiwaniom przedsiębiorców jest wprowadzenie obligatoryjnego uzasadnienia zarzutów, które będzie wydawane już na etapie wszczęcia postępowania właściwego. Rozwiązanie to wzmocni pozycję przedsiębiorców w toku postępowania, w szczególności poprzez poszanowanie prawa przedsiębiorstwa do obrony, którego zasadniczym elementem jest prawo do bycia wysłuchanym. Przedsiębiorca będący stroną takiego postępowania już na jego wczesnym etapie zapozna się z zarzutami dotyczącymi stosowanych praktyk rynkowych i dzięki temu będzie mógł skuteczniej bronić się przed tymi zarzutami w toku postępowania.

    Wymogi dyrektywy w zakresie dysponowania przez UOKiK efektywnymi narzędziami gromadzenia materiału dowodowego wymagają przyznania urzędowi kompetencji prawa do żądania informacji na piśmie we wskazanej formie od przedsiębiorców oraz od innych podmiotów. Nakładając obowiązek udzielenia informacji na osoby fizyczne, projekt gwarantuje tym osobom wolność od samooskarżania, tj. nieobciążanie ich ryzykiem, że na skutek przedstawionych przez siebie informacji zostaną pociągnięci do odpowiedzialności. Projekt zawiera szereg szczegółowych zmian dotyczących kontroli przeszukania i pomocy Policji.

    Obecna regulacja jest w dużej mierze spójna z wymogami dyrektywy, jednakże wymaga drobnych modyfikacji mających na celu pełne dostosowanie przepisów. Ponadto wobec pojawiąjących się w doktrynie i w praktyce wątpliwości interpretacyjnych dotyczących uregulowania instytucji tzw. LPP - chodzi o ochronę komunikacji między prawnikiem a klientem - projekt zawiera szczegółowe rozwiązania dotyczące tej instytucji.

    Projekt, dokonując wdrożenia przepisów dyrektywy, dokonuje również szeregu szczegółowych zmian programu łagodzenia kar mających na celu zwiększenie atrakcyjności i skuteczności programu będącego niezwykle cennym źródłem wiedzy o naruszeniach występujących na rynku.

    Szanowny Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Z uwagi na upływ terminu na transpozycję dyrektywy zwracam się uprzejmie z prośbą o procedowanie przez Wysoką Izbę nad projektem. Przyjęcie przedłożonego projektu pozwoli urzędowi na jeszcze skuteczniejsze podejmowanie działań na rzecz ochrony konkurencji, zwiększając w ten sposób dobrobyt konsumentów na rynku. Dziękuję bardzo.

Przebieg posiedzenia