9. kadencja, 72. posiedzenie, 2. dzień (08-02-2023)

14. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o przedstawionym przez Prezydium Sejmu oraz poselskim projektach uchwał w 550. rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika (druki nr 2985, 2988 i 2997).

Poseł Urszula Augustyn:

    Szanowni Państwo! Tak, Mikołaj Kopernik to faktycznie jedna z najbardziej fascynujących postaci okresu renesansu, znana głównie oczywiście jako twórca teorii heliocentrycznej, która dała początek współczesnym poglądom na budowę świata. Twierdzenie Kopernika, że to nie Ziemia stanowi centrum wszechświata, ale że Ziemia razem z innym planetami krążą dookoła Słońca, wydaje się dzisiaj oczywiste. W momencie ogłoszenia był to jednak pogląd bardzo rewolucyjny i wywarł głęboki wpływ na nauki przyrodnicze i filozofię.

    Kopernik jest związany nie tylko z takimi oczywistymi, powiedziałabym, miejscami jak Toruń, Frombork, Malbork, Elbląg, Grudziądz, Lidzbark Warmiński czy Olsztyn, ale także z moją Małopolską, bo to właśnie na Akademii Krakowskiej mógł słuchać wykładów najznamienitszych ówczesnych astronomów i matematyków. Pod koniec XV w. Akademia Krakowska przeżywała okres świetności, a jednym z najwybitniejszych wykładowców był tam Wojciech z Brudzewa, na którego zajęcia przyjeżdżali studenci z Niemiec, Węgier i Szwecji. Kopernik także wtedy z tych zajęć korzystał, poznał instrumenty astronomiczne, nauczył się posługiwać tablicami astronomicznymi, po raz pierwszy zetknął się także z krytycznym podejściem do geocentrycznej koncepcji Klaudiusza Ptolemeusza. Potem dopiero ruszył na studia do Włoch.

    Z jednej strony był bardzo szanowanym i poważanym przez współczesnych, ponieważ dbał o ludzi. Jako administrator warmińskiej kapituły zajmował się finansami, uzbrojeniem, obronnością, zasiedleniem osadnikami pustych ziem, wykonywaniem testamentów, medycyną, reformą monetarną. Pewnie nie wszyscy wiedzą, że m.in. opracował nową recepturę wypieku chleba właśnie po to, żeby ta taksa chlebowa mogła obniżyć ceny pieczywa. A więc był człowiekiem naprawdę bardzo wrażliwym. Zachowały się także legendy, które mówią o tym, że był konstruktorem, budowniczym kanału doprowadzającego do Fromborka wodę z rzeki Baudy, a także urządzeń wodociągowych w tym mieście, ale to tylko legendy, legendy, które pokazywały, że był naprawdę bardzo szanowanym człowiekiem, szanowanym obywatelem.

    Druga strona tego medalu jest taka, że jako autor rewolucyjnej tezy o wstrzymaniu słońca długo był obiektem drwin i krytyki, m.in. ze strony Marcina Lutra, ale - i tu się nie zgodzę z moją przedmówczynią - Kościół katolicki także się do tego przyczynił, albowiem wpisał jego dzieło ˝O obrotach sfer niebieskich˝ na listę ksiąg zakazanych i w tym indeksie tkwiło ponad 200 lat, a więc trudno powiedzieć, żeby jakąś pomoc od swojego Kościoła w tej materii dostał.

    Wyprzedzał swoje czasy pod każdym względem. Interesował się różnymi dziedzinami. Doczekał się dzisiaj ogromnej ilości szkół, uczelni, parków astronomicznych, planetariów i innych instytucji swojego imienia, oczywiście z tą najbardziej znaną: Centrum Nauki Kopernik.

    Ogromnie się cieszę, że polski parlament podejmuje uchwałę upamiętniającą tego wielkiego Polaka. Gdyby żył w naszych czasach ze swoją otwartą głową, zainteresowaniami, zdolnościami, pracowitością, mądrością, zastąpiłby pewnie z połowę tego rządu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia