9. kadencja, 72. posiedzenie, 3. dzień (09-02-2023)
24. punkt porządku dziennego:
Informacja Rady Ministrów o sytuacji osób starszych w Polsce za 2021 r. wraz ze stanowiskiem Komisji Polityki Senioralnej (druki nr 2823 i 2908).
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Rodziny i Polityki Społecznej Stanisław Szwed:
Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Przedstawiam informację o sytuacji osób starszych w Polsce za 2021 r.
Ta informacja została przyjęta przez Radę Ministrów 4 listopada 2022 r. To już jest siódma edycja naszej informacji, którą przekazujemy, co wynika z ustawy o osobach starszych z 2015 r. Co roku przygotowujemy taki dokument, przekazując Wysokiej Izbie główne informacje.
Jeśli chodzi o strukturę dokumentu - dokument jest bardzo obszerny, liczy ponad 600 stron - to w pierwszej części są zebrane informacje dotyczące sytuacji społeczno-ekonomicznej osób starszych, w szczególności sytuacji demograficznej, ekonomicznej, rodzinnej, zdrowotnej i na rynku pracy, dostępności i poziomu usług społecznych czy wszelkiego rodzaju aktywności podejmowanych przez osoby starsze. Następnie informacja zawiera opracowanie na temat aktualnie realizowanej polityki społecznej wobec osób starszych w Polsce na szczeblu centralnym oraz na szczeblu regionalnym. Ostatni rozdział to opracowanie na temat realizacji założeń zawartych w ˝Polityce społecznej wobec osób starszych 2030. Bezpieczeństwo - Uczestnictwo - Solidarność˝. Warto też podkreślić, że w roku 2021 informacja została przygotowana w okresie narodowego spisu powszechnego ludności, co też zostało tu ujęte.
Skrótowo przedstawię najważniejsze informacje, bowiem materiał jest obszerny. Oczywiście jeśli później będą pytania, to będziemy odpowiadać.
Jeśli chodzi o sytuację demograficzną, to na koniec 2021 r. liczba ludności Polski wyniosła 38 100 tys. Ponad 9800 tys. stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej, czyli to było 25,8%. Wyniki prognozy ludności na lata 2014-2050 opracowanej przez GUS wskazują na pogłębianie się procesu starzenia się społeczeństwa. Populacja osób w tym wieku do 2050 r. wzrośnie do 13 700 tys. i będzie stanowiła ponad 40% ogółu ludności.
Jeśli chodzi o sytuację na rynku pracy, to w 2021 r. współczynnik aktywności zawodowej dla zbiorowości osób w wieku 60-89 lat wynosił 15,6%, natomiast wskaźnik zatrudnienia ukształtował się na poziomie 15,4%. Głównymi przyczynami bierności zawodowej osób w wieku 60-74 lata były emerytura, choroba lub niepełnosprawność. Wśród bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy na koniec grudnia 2021 r. prawie 62 tys. stanowiły osoby w wieku 60 lat i więcej. W stosunku do roku 2020 liczba bezrobotnych seniorów zmniejszyła się o 8,5%.
Jeśli chodzi o sytuację ekonomiczno-społeczną i źródła utrzymania, to gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej utrzymują się przede wszystkim z emerytur lub rent, które w 2021 r. stanowiły prawie 80% ich dochodów. Sytuacja dochodowa gospodarstw domowych zamieszkujących w miastach jest lepsza niż gospodarstw domowych na wsi. W miastach gospodarstwa domowe wyłącznie z osobami w wieku 60 lat i więcej miały dochody o prawie 20% wyższe niż gospodarstwa na wsi.
Jeśli chodzi o sytuację mieszkaniową w 2021 r., to gospodarstwa domowe składające się wyłącznie z osób starszych mieszkały w przeważającej części w budynkach wielorodzinnych - prawie 64%. Użytkowanie mieszkań posiadających odpowiednie warunki techniczno-sanitarne zadeklarowało w 2021 r. 96,4% gospodarstw osób w wieku 60 lat lub więcej, tj. o 1,6% więcej niż rok wcześniej.
Jeśli chodzi o problem ubóstwa, to stopa ubóstwa skrajnego dla osób w wieku 65 lat i więcej była w 2021 r. niższa niż dla ogółu społeczeństwa - 3,4% wobec 4,2% ogółem. Co więcej, wartość ta spadła względem 2020 r., kiedy to wynosiła 4,4%.
Jeśli chodzi o sytuację zdrowotną i opiekę medyczną, to w 2021 r. osoby w wieku 65 lat i więcej skorzystały z 98 mln porad lekarskich w ramach ambulatoryjnej opieki zdrowotnej. W ramach podstawowej opieki zdrowotnej lekarze udzielili osobom starszym ponad 59,5 mln porad, co stanowiło ponad 1/3 ogółu porad w tym zakresie. W przypadku opieki specjalistycznej sytuacja wyglądała podobnie - ok. 1/3 wszystkich porad specjalistycznych dotyczyło seniorów.
Jeśli chodzi o stan oddziałów geriatrycznych, to na koniec 2021 r. działało w Polsce 61 oddziałów, które dysponowały ponad 1200 łóżek.
Jeśli chodzi o zakłady opiekuńczo-lecznicze i pielęgnacyjno-opiekuńcze, to było 613 zakładów, dysponujących prawie 40 tys. łóżek, i 130 hospicjów stacjonarnych, z liczbą łóżek wynoszącą prawie 2900.
Jeśli chodzi o kadrę udzielającą świadczeń zdrowotnych osobom starszym, to liczba lekarzy geriatrów wykonujących zawód wyniosła 534, a liczba zatrudnionych pielęgniarek wyniosła 234 tys.
Liczba osób będących w trakcie specjalizacji, kursów pielęgniarskich i geriatrycznych wynosi 334. Jeśli chodzi o pielęgniarki zajmujące się dziedziną pielęgniarstwa opieki długoterminowej, to liczba ta wynosi 540, a jeśli chodzi o pielęgniarki zajmujące się dziedziną pielęgniarstwa opieki paliatywnej, to liczba ta wynosi 502.
Jeśli chodzi o różne dostępne formy aktywności, to chcę powiedzieć kilka słów, jeśli chodzi o gminne rady seniorów. W dniu 31 grudnia 2021 r. w kraju funkcjonowały 423 gminne rady seniorów, co odpowiada 17% ogólnej liczby gmin w Polsce. Wczoraj przyjęliśmy ustawę o tym, że rady seniorów mogą być tworzone też na poziomie powiatów, województw. Są również inne kryteria. Myślę, że dzięki tej ustawie, którą wczoraj przyjęliśmy, wzrośnie również liczba rad seniorów.
Jeśli chodzi o korzystanie z Internetu, to w 2021 r. w Polsce z Internetu korzystało prawie 58% osób w wieku 60-74 lata. Codziennie lub prawie codziennie z Internetu korzystało prawie 39% osób z tej grupy wiekowej.
Mieszkańcy miast, zwłaszcza tych większych, częściej angażują się w działalność uniwersytetu trzeciego wieku oraz wolontariat, natomiast mieszkańcy wsi decydują się m.in. na członkostwo w kołach gospodyń wiejskich oraz w zespołach ludowych.
Przedstawię też krótką informację, jeśli chodzi o aktywność sportową. Najbardziej aktualne dane wskazują, że osoby w wieku 60 lat i więcej stosunkowo rzadko uczestniczą w zajęciach sportowych lub rekreacji ruchowej. Prawie 18% wśród ogółu tej grupy wiekowej podjęło takie uczestnictwo.
Warto też tutaj przypomnieć, że jeśli chodzi o programy, to istnieje też program ˝Aktywni+˝, o czym mówiliśmy też we wcześniejszym punkcie. Jest to program skierowany do organizacji pozarządowych wspierający działania przeznaczone właśnie dla seniorów, aktywność seniorów. W 2021 r. dofinansowano 317 projektów kwotą prawie 39 mln zł. Nowa edycja programu jest już uruchomiona. Nabór wniosków trwa. Można składać wnioski od 1 lutego do 22 lutego. Tak jak już wcześniej mówiliśmy, łącznie na program ˝Aktywni+˝ przeznaczono 40 mln zł. W perspektywie 5 lat jest to 200 mln zł.
Jeśli chodzi o wieloletni program ˝Senior+˝, o którym tutaj także oczywiście wspominaliśmy, to na koniec tego roku będzie 1200 klubów i dziennych domów seniora. W perspektywie 5 lat mamy na to przeznaczone 60 mln zł, więc będzie to łącznie 300 mln zł. Myślę, że warto też tutaj podkreślić, że ten program również się rozwija. Jest on skierowany do samorządów, które w tym uczestniczą.
Program ˝Opieka 75+˝ jest skierowany do samorządów do 60 tys. mieszkańców. Tutaj też co roku przybywa nam gmin, które przystępują do tego programu. To wsparcie na usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania. W tym programie uczestniczy już ponad 600 gmin. Wysokość środków, które na to przeznaczyliśmy w latach funkcjonowania tego programu, czyli od 2018 r. do ubiegłego roku, wynosi 90 mln zł. W tym roku będzie to ponad 38 mln zł.
Jeśli chodzi o sytuację niepełnosprawnych osób starszych, to przedstawię informacje dotyczące zarówno przyjętej strategii na rzecz osób z niepełnosprawnościami, jak i kwestii tych programów, o których wcześniej mówiliśmy, które są skierowane do osób niepełnosprawnych. Chodzi m.in. o asystencję osób niepełnosprawnych. Przypomnę, że ta kwota dla samorządów wynosi 505 mln, a dla organizacji pozarządowych wynosi ponad 100 mln.
Chodzi też o kwestię opieki wytchnieniowej, która w tym zakresie jest wsparciem też dla osób starszych, a także o szereg innych programów, które wspierają osoby starsze, m.in. program ˝Korpus wsparcia seniorów˝. To program, który jest kontynuacją ˝Solidarnościowego korpusu wsparcia seniorów˝, który był realizowany w czasie COVID-u. W tym zakresie chodzi również o kwestię tzw. opasek bezpieczeństwa. Na ten program mamy przeznaczoną kwotę 50 mln zł. Ten program też jest realizowany.
Jeśli chodzi o kwestię związaną z innymi rozwiązaniami, o których też wcześniej mówiłem, m.in. rodzicielskim świadczeniem uzupełniającym, czyli tym świadczeniem 4+ dla mam i ojców, to, jak już tutaj wspomniałem, korzysta z tego ponad 70 tys. osób i przeznaczono już na ten program ponad 1,74 mld zł.
Wiadomo, że w tych sprawozdaniach zawsze poruszana jest też kwestia waloryzacji emerytur. Wiemy już, że podany dzisiaj wskaźnik waloryzacji emerytur jest o 1% wyższy, niż prognozowaliśmy. Tegoroczny wskaźnik waloryzacji będzie wynosił 14,8%. Oczywiście tegoroczna kwota, która podniesie najniższe świadczenie, wynosi 250 zł, czyli wszystkie osoby, które otrzymują emeryturę i rentę poniżej kwoty 1700 zł, otrzymają co najmniej 250 zł podwyżki waloryzacyjnej. Tak jak powiedziałem, jest to 14,8%. Łącznie na ten cel przeznaczono ponad 42 mld zł. Myślę, że to dobre pieniądze, które są przeznaczone dla naszych emerytów.
(Poseł Joanna Senyszyn: A premier...)
Oczywiście to świadczenie dodatkowe w postaci trzynastej emerytury w wysokości najniższej emerytury 1 marca, po waloryzacji będzie wynosić 1588, 44 zł brutto. Przewidujemy w tym roku jeszcze czternastą emeryturę, która była wypłacana zarówno w poprzednim roku, jak i 2 lata temu, czyli dodatkowe świadczenie, które będzie wypłacane w okolicach sierpnia czy września. To też warto tutaj podkreślić, kiedy mówimy o tych świadczeniach. Oczywiście warto też tutaj przypomnieć, że jeśli chodzi o najniższe świadczenia, to ten przyrost jest znaczny. Od 2015 r. nastąpił ponad 80-procentowy wzrost świadczenia minimalnego, jeśli chodzi o emerytury. To są te działania, których dotyczyły informacje zawarte w tym materiale.
Króciutko chciałem jeszcze przedstawić przykłady, bo w tym materiale jest też duży udział różnych projektów realizowanych w samorządach. Jest cały blok, który się tu znajduje. Wybrałem trzy przykłady, które warto podkreślić.
Gmina Świecie rozpoczęła budowę Centrum Pomocy Seniorom, w którym powstanie sześć mieszkań chronionych, każde dla maksymalnie sześciu osób, jak również osiem 1- i 2-osobowych mieszkań wspomaganych oraz na parterze dom dziennego pobytu. Mieszkania chronione przeznaczone będą dla seniorów wymagających całodobowej opieki ze względu na ograniczenia w samodzielnym funkcjonowaniu. Ich mieszkańcom zapewnione zostanie całodobowe wsparcie w ramach usług opiekuńczych. Dla wszystkich mieszkańców na parterze budynku uruchomiony zostanie dzienny dom pobytu, oferujący atrakcyjne formy spędzania czasu wolnego. Budynek ma powstać do końca lipca i będzie pozbawiony barier architektonicznych, dostosowany do potrzeb osób starszych z niepełnosprawnościami. To już się dzieje.
Drugi przykład dotyczy województwa śląskiego. Gmina Sosnowiec kontynuowała realizację projektu ˝SOS dla seniora˝ jako rozszerzenie projektu ˝Jesteśmy do usług˝, skierowanego do niesamodzielnych mieszkańców Sosnowca po 60. roku życia. Wsparcie w 2021 r. skierowane było do 65 osób, a usługi były dostosowane do indywidualnych potrzeb każdego uczestnika.
Jeśli chodzi o trzeci projekt, to w Skarżysku-Kamiennej, w województwie świętokrzyskim, w czerwcu 2021 r. oficjalnie otwarto nową placówkę medyczną: Dzienny Dom Opieki Medycznej. Korzystanie z opieki jest całkowicie darmowe. Oferta dziennego domu opieki medycznej skierowana jest do osób niesamodzielnych, w szczególności do osób powyżej 66. roku życia, których stan zdrowia nie pozwala na pozostawanie wyłącznie pod opieką POZ-etów czy innych ośrodków, a jednocześnie nie wymagają całodobowego nadzoru lekarskiego i pielęgniarskiego realizowanego w trybie stacjonarnym. Dzienny Dom Opieki Medycznej w Skarżysku-Kamiennej jest w pełni przystosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnością, z dysfunkcjami ruchu i wyposażony w nowy sprzęt.
Pani Marszałek! Wysoka Izbo! (Dzwonek) Dziękuję za wysłuchanie informacji o osobach starszych za 2021 r. I proszę o przyjęcie tej informacji. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia