9. kadencja, 73. posiedzenie, 1. dzień (07-03-2023)

6. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Gospodarki i Rozwoju o rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (druki nr 2990 i 3048).

Poseł Sprawozdawca Andrzej Gawron:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Rządowy projekt ustawy z druku nr 2990 to nowelizacja ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw. Sejm skierował powyższy projekt ustawy do Komisji Gospodarki i Rozwoju w celu rozpatrzenia. Komisja wczoraj, 6 marca, rozpatrzyła projekt ustawy, który implementuje do naszego systemu prawnego dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej 2019/1 z dnia 11 grudnia 2018 r. Dyrektywa ta ma na celu zwiększenie skuteczności egzekwowania unijnych reguł konkurencji na rynku wewnętrznym przez krajowe organy do spraw konkurencji. Środkiem do realizacji tego celu jest ustanowienie minimalnego zakresu uprawnień organów krajowych państw członkowskich Unii Europejskiej. Dyrektywa zmierza do zapewnienia, aby wszystkie krajowe organy ochrony konkurencji posiadały uprawnienia odpowiadające zasadniczo uprawnieniom Komisji Europejskiej w już obowiązujących przepisach. Wdrożenie postanowień dyrektywy pozwoli na zwiększenie wykrywalności niedozwolonych porozumień, co z kolei powinno się przełożyć na zwiększenie stopnia ochrony i dobrobytu konsumentów.

    Przedstawię najważniejsze zagadnienia, jakie obejmuje projekt ustawy.

    Pojęcie przedsiębiorstwa. Ustawa o ochronie konsumentów i konkurencji w obecnym brzmieniu nie posługuje się pojęciem: przedsiębiorstwo lecz pojęciem: przedsiębiorca, przez które należy rozumieć zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Dlatego proponowana nowelizacja ustawy wprowadza pojęcie przedsiębiorstwa jako jednostki gospodarczej, nawet jeśli składa się ona z kilku osób fizycznych lub prawnych. Chodzi o to, by Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów miał możliwość zidentyfikowania wszystkich podmiotów należących do odpowiedzialnej za ewentualne naruszenie jednostki gospodarczej. Istotne jest tutaj zapewnienie możliwości zidentyfikowania spółki dominującej i nałożenie na nią kar za praktykę stosowaną przez jedną ze spółek zależnych, w przypadku gdy spółka dominująca i jej spółka zależna stanowią taką właśnie jednostkę gospodarczą. Istotne w tym zakresie jest stwierdzenie, czy spółki stanowią jeden organizm gospodarczy i czy spółka dominująca wywiera na spółkę zależną decydujący wpływ. Decydujący wpływ oznacza istnienie powiązań ekonomicznych, prawnych i organizacyjnych takiego rodzaju, że spółka zależna nie określa samodzielnie swojego zachowania na rynku, lecz co do zasady stosuje się do wskazówek udzielanych przez spółkę dominującą, w szczególności kiedy spółka dominująca posiada cały lub prawie cały kapitał spółki zależnej.

    Uporządkowanie przepisów umożliwi pociągnięcie do odpowiedzialności również przedsiębiorcy dominującego, w przypadku gdy naruszenia ustawy przez zawarcie niedozwolonego porozumienia lub nadużycia pozycji dominującej dopuści się przedsiębiorca zależny. Projektowane przepisy przewidują, że w przypadku posiadania przez spółkę więcej niż 90% udziału w innej spółce okoliczność wywierania decydującego wpływu będzie objęta wzruszalnym domniemaniem. Wskazany próg procentowy jest wysoki i niebudzący wątpliwości ze względu na skutki, jakie niesie ze sobą wykonywanie praw wynikających z posiadania prawie wszystkich udziałów w spółce. W takim wypadku uzasadnione jest domniemanie istnienia między podmiotami takich powiązań ekonomicznych, prawnych i organizacyjnych, które skutkują brakiem samodzielności spółki zależnej. Wzruszalny charakter domniemania będzie zaś służył ochronie przedsiębiorców.

    W projektowanych przepisach przewidziano również mechanizm fakultatywności wszczęcia postępowania przeciwko przedsiębiorcy wywierającemu decydujący wpływ. Rozwiązanie to ma służyć zwiększaniu skuteczności ścigania naruszeń reguł konkurencji, a zarazem zapewnieniu skuteczności wdrażania przez Polskę prawa unijnego. Takie rozwiązanie pozwoli na koncentrację materiału dowodowego, przyspieszenie postępowania oraz zapewnienie spójności rozstrzygnięć bez uszczerbku dla prawa stron do obrony i możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym. Należy wskazać tutaj na praktykę decyzyjną Komisji Europejskiej, która niejednokrotnie korzystała ze swobody w wyborze podmiotów, przeciwko którym prowadziła postępowania, np. prowadząc postępowanie jedynie przeciwko podmiotowi dominującemu lub omijając podmioty pośrednie w wielopoziomowych strukturach kapitałowych. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału taka elastyczność nie narusza prawa do obrony, ponieważ nie jest ono zależne od sytuacji pozostałych podmiotów występujących w postępowaniu.

    Chciałbym również opowiedzieć o karach. Ważnym obszarem dyrektywy są przepisy dotyczące kar. Pozwolę sobie pokrótce wspomnieć, że wśród wielu rozwiązań w tym zakresie największe zmiany dotyczą doprecyzowania przepisów regulujących zasady obliczania kar nakładanych na związki przedsiębiorców, kar pieniężnych obliczanych proporcjonalnie do światowego całkowitego obrotu przedsiębiorstw, okresowych kar pieniężnych nakładanych za każdy dzień opóźnienia w wykonaniu decyzji prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Powyższe zmiany dotyczące kar wynikają wprost z przepisów dyrektywy.

    Środki zaradcze o charakterze strukturalnym. Kolejnym wymogiem dyrektywy jest umożliwienie prezesowi UOKiK nałożenia na przedsiębiorców naruszających przepisy o ochronie konkurencji i konsumentów dowolnych środków zaradczych o charakterze strukturalnym, które są proporcjonalne do popełnionego naruszenia i konieczne do skutecznego zaprzestania tego naruszenia. Środki strukturalne to takie środki, które ingerują w strukturę przedsiębiorstwa. Środek ten nakładany jest w wyjątkowych sytuacjach. Należy zauważyć, że przed nałożeniem takiego środka prezes urzędu będzie miał obowiązek skonsultowania go z przedsiębiorcą, co pozwoli przedsiębiorcy na przedstawienie swoich racji, a prezesowi na wybór środka najbardziej dostosowanego do potrzeb i specyfiki danego rynku i przedsiębiorcy.

    Niezależność urzędu. Dyrektywa nakłada na państwa członkowskie Unii Europejskiej obowiązek przyjmowania regulacji zapewniających niezależność organów antymonopolowych. Rozwiązania są wzorowane na przepisach dotyczących innych organów, chociażby Urzędu Regulacji Energetyki, Urzędu Komunikacji Elektronicznej czy Urzędu Transportu Kolejowego.

    Uzasadnienie zarzutów. Rozwiązaniem wychodzącym naprzeciw oczekiwaniom przedsiębiorców jest wprowadzenie obligatoryjnego uzasadnienia zarzutów, które będzie wydawane na etapie wszczęcia postępowania. Zgodnie z propozycją postanowienie o wszczęciu postępowania wymaga uzasadnienia zawierającego wyjaśnienie zarzutów stawianych przedsiębiorcy oraz informacje o zasadach wymiaru kary pieniężnej w przypadku stwierdzenia, że przedsiębiorca dopuścił się naruszenia przepisów ustawy. Propozycja ta pozwoli przedsiębiorcy na zapoznanie się z zarzutami prezesa na wczesnym etapie postępowania, co z kolei umożliwi skuteczniejszą obronę w postępowaniu.

    Ochrona informacji uzyskanych w postępowaniu przed prezesem urzędu. W celu zapewnienia właściwej ochrony określonej kategorii dokumentów w postępowaniu przed prezesem urzędu zgodnie z dyrektywą zaproponowano szereg zmian w ustawie przewidujących ochronę w zakresie udostępniania oświadczeń w ramach programu łagodzenia kar, oświadczeń przedsiębiorcy lub osoby zarządzającej występującej z wnioskiem o odstąpienie od kary pieniężnej lub jej obniżenie, propozycji ugodowych lub oświadczeń stron.

    Kontrola, przeszukanie, pomoc Policji. Rozwiązania w zakresie pomocy Policji wzorowano na przepisach rozporządzenia MSWiA z dnia 15 marca 2019 r. w sprawie asystowania komornikowi przez Policję. W konsekwencji zaproponowano wprowadzenie odrębnych regulacji w zakresie pomocy Policji lub innego organu kontroli państwowej w toku kontroli i toku przeszukania.

    Łagodzenie kar. W projekcie, dokonując wdrożenia przepisów dyrektywy, dokonuje się również szeregu szczegółowych zmian programu łagodzenia kar mających na celu zwiększenie atrakcyjności i skuteczności programu, będącego niezwykle cennym źródłem wiedzy o naruszeniach mających miejsce na rynku.

    Wzajemna pomoc. Projekt wdraża dyrektywę regulującą wzajemną pomoc obejmującą współpracę krajowych organów ochrony konkurencji państw Unii Europejskiej w egzekwowaniu zakazów przewidzianych w art. 101 i art. 102 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Uregulowane zostają zasady tej współpracy w następujących obszarach: współpraca w zakresie czynności dochodzeniowych, współpraca dotycząca notyfikacji, czyli powiadamiania o aktach administracyjnych lub innych dokumentach, współpraca w zakresie egzekucji decyzji o nałożeniu kar pieniężnych.

    W trakcie procedowania nad rządowym projektem ustawy zgłoszone zostały również dodatkowe poprawki, głównie dotyczące osób niepełnosprawnych. Biuro Legislacyjne i niektórzy posłowie wyrazili zastrzeżenia co do zakresu poprawek wychodzącego poza zakres procedowanej ustawy. W głosowaniach Komisja Gospodarki i Rozwoju przyjęła te poprawki, uwzględniając istotne argumenty przedstawione na posiedzeniu komisji.

    Reasumując, projekt nowelizacji przepisów wprowadza zasadę odnośnie do naruszenia prawa przez przedsiębiorcę wywierającego decydujący wpływ na jednostkę, która dopuściła się naruszenia prawa. Procedowany projekt ustawy przyczyni się do usprawnienia działań urzędu poprzez ich większą transparentność i skuteczność, zapewni zgodność obowiązujących przepisów z uregulowaniami Unii Europejskiej, a przede wszystkim wzmocni pozycję uczciwych przedsiębiorców na konkurencyjnym rynku. W rezultacie skorzystają również konsumenci.

    Komisja Gospodarki i Rozwoju wnosi, by Wysoki Sejm raczył uchwalić załączony w sprawozdaniu projekt ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia