9. kadencja, 73. posiedzenie, 2. dzień (08-03-2023)

23. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (druk nr 3025).

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Artur Soboń:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Stabilne i przewidywalne wpływy podatkowe są kluczowe z punktu widzenia prowadzenia odpowiedzialnej, ambitnej polityki finansowej, ale także z punktu widzenia roli państwa w zakresie redystrybucji tych środków. Podatek od towarów i usług jest, jak wiadomo, niezmiennie najważniejszym źródłem dochodów budżetu państwa.

    Załamanie się wpływów z podatku VAT, wzrost luki podatkowej - to wszystko skutkuje tym, że zadania, które państwo powinno realizować, nie są realizowane w sposób kompleksowy, prawidłowy, nie są realizowane w ogóle albo są realizowane w sposób ułomny. Jednocześnie - to jest pewnie niemniej ważne z punktu widzenia sprawiedliwości i obowiązków, które leżą na państwie - odpowiedzialna polityka podatkowa, która nie dopuszcza do powstania luki VAT-owskiej, jest oczywiście najskuteczniejszą ochroną rynku przed przestępcami podatkowymi, a jednocześnie jest mechanizmem, który najskuteczniej tworzy jednolite, uczciwe warunki konkurencji, eliminując z rynku tych, którzy konkurują, oferując towar tańszy, ale bez podatku. To jest oczywiście konkurencja nieuczciwa i uderza przede wszystkim w tych, którzy prowadzą uczciwą działalność gospodarczą. Niestety przed rokiem 2015 Polska była państwem, które tolerowało to patologiczne zjawisko. Od 2008 r. każdego roku następował wzrost luki VAT-owskiej. W roku 2015 - to są dane Komisji Europejskiej - osiągnęła ona poziom 24,6%. W praktyce oznaczało to, zdaniem Komisji Europejskiej, że za czasów naszych poprzedników w roku 2015 uszczuplenie budżetu państwa wyniosło 41 154 mln zł. Co czwarta złotówka z VAT-u wyciekała z polskiego budżetu, a rząd nie robił w tej sprawie nic albo prawie nic, a jak robił...

    (Poseł Krystyna Skowrońska: PiS też nie robił nic.)

    Za chwilę powiem, co my zrobiliśmy, dzięki jakim działaniom, pani poseł, tego zjawiska już nie ma.

    (Poseł Krystyna Skowrońska: Nie, wtedy też nic nie robiliście.)

    Mówimy o skali utraty dochodów budżetu państwa, do jakiej doprowadziliście. W 2021 r. - to też są dane, które są potwierdzone - luka VAT-owska w Polsce wynosiła już 4,3%. Gdybyście dzisiaj rządzili, gdybyśmy utrzymali poziom ubytków z tytułu VAT-u, który...

    (Poseł Krystyna Skowrońska: Przecież pan kłamie.)

    ...był za czasów waszych rządów, to budżet państwa byłby dzisiaj mniejszy o 50 mld zł. To jest ta różnica, którą chciałbym państwu pokazać. Chodzi o duże liczby, bo to jest gigantyczna liczba. Możecie się oczywiście irytować, ale to jest suma, która mogłaby w całości pokryć choćby wydatki na program 500+ jeszcze z naddatkiem. Ona pozwala realizować inne zadania budżetu państwa.

    Gdybyśmy spojrzeli, szanowna Izbo, na kształt, konstrukcję polskiego podatku VAT - opieramy się oczywiście na zharmonizowanej polityce europejskiej w tym zakresie - to jesteśmy wśród pięciu państw, które w największym stopniu stosują obniżone stawki. W przypadku zerowej stawki jest to 45 pozycji, w przypadku 5-procentowej stawki jest to 6 pozycji, a w przypadku 8-procentowej stawki jest to 75 pozycji. To są oczywiście różne obszary, w tym ten najważniejszy. Chodzi o zerową stawkę VAT na żywność. Wydatki na żywność przeciętnego Polaka - przeciętnego, bo wszystko zależy od poziomu zamożności - to 27% wszystkich wydatków. Pozycje, na które VAT jest obniżony w stosunku do VAT za waszych rządów, to np. artykuły higieniczne, smoczki, pieluchy, foteliki samochodowe, e-booki, książki, prasa. To są te elementy, które powodują, że w Polsce... Uwaga, to średnia ważona. Chodzi o to, żeby było jasne, jak rzeczywiście wygląda stawka VAT w Polsce. Jeśli weźmiemy pod uwagę to, co powiedziałem, czyli pozycje, na które stawkę obniżono do 0%, 5% i 8%, to średnia ważona - mam dane za rok 2021, ale one niewiele będą różniły się od danych za rok 2022 - wynosi 16,95%. Tyle w Polsce faktycznie wynosi podatek VAT. Jednocześnie jest to podatek, z którego dochody w budżecie państwa systematycznie rosną. Gdybyśmy spojrzeli na różnicę pomiędzy 8 latami rządów Platformy Obywatelskiej, a ostatnimi 8 latami rządów - uwzględniam budżet realizowany, czyli budżet na rok 2023 - to okazałoby się, że zmiana wpływów budżetowych z VAT w ciągu 8 lat rządów Platformy Obywatelskiej wyniosła 26 mld zł. W czasie naszych rządów wzrost w ciągu 8 lat wyniósł 163 mld zł. To oczywiście powoduje, że możemy realizować te zadania budżetowe, które zapisaliśmy w projekcie budżetu na rok 2023. Jeśli spojrzymy na wpływy budżetowe z tytułu podatków i cła pomniejszone o sprawiedliwe udziały jednostek samorządu terytorialnego, to okazuje się, że w 2015 r. była to kwota 307 mld zł, a w 2022 r. 556 mld zł. Nie robiliście nic, nie robiliście prawie nic, a jeśli coś robiliście, to robiliście to za późno.

    Do 2013 r. np. branża stalowa, która dopominała się o jakiekolwiek rozwiązania, skurczyła swoją działalność w roku 2012 o 15% na skutek oszustw podatkowych, a w I połowie 2013 r. - już o 30%. Ta skala patologii w przemyśle...

    (Poseł Krystyna Skowrońska: Ale odwrócony VAT był.)

    Tak jak powiedziałem, najpierw nie robiliście nic, potem prawie nic, a potem było za późno.

    Skala patologii osiągnęła taki poziom, że inne państwa zaczęły wam na to zwracać uwagę. 8 listopada 2012 r. pismo w tej sprawie wysłał ambasador Niemiec, 20 grudnia - ambasador Hiszpanii, a 15 lutego - ambasador Stanów Zjednoczonych.

    Tak naprawdę cały ten trend ulega zmianie po roku 2016, kiedy wprowadziliśmy zmiany kilku obszarów. Po pierwsze legislacyjne, po drugie technologiczne i po trzecie organizacyjne w samej administracji skarbowej. Luka VAT-owska spadła o 20 punktów procentowych. Dzisiaj to jest 1/5 tego, co mieliśmy za czasów naszych poprzedników. 4,3% za 2021 r. to dane, które podajemy publicznie i pokazujemy, jak gigantyczny postęp zrobiliśmy jako państwo.

    Mogę państwu powiedzieć, że choć dane dotyczące roku 2022 podamy dopiero w kwietniu, one nie będą różnić się zbytnio od tego, co mamy w roku 2021, bo krótko mówiąc, nasz sukces w postaci uszczelnienia VAT-u jest sukcesem trwałym, a nie jakimś epizodycznym.

    To wszystko oczywiście powoduje, że wpływy z VAT-u wzrosły do 230 mld zł w roku 2022. Szacujemy, że w 2023 r. to będzie nawet 286 mld zł. I uwaga: powiecie, jak to zwykle mówiliście, nie mając argumentów, że jest inflacja. A ja wam powiem: tarcza. Myśmy faktycznie obniżyli stawki do najniższych albo nawet poniżej możliwości, jakie państwo posiada, w odniesieniu do wszystkich nośników energii, ciepła i paliw w roku 2022.

    Postęp technologiczny powoduje, że Polska jest dzisiaj państwem, które stosuje najnowocześniejsze cyfrowe narzędzia. Według OECD - jeślibyśmy spojrzeli na całość wydatków na administrację skarbową, czyli wszystkie narzędzia informatyczne, które powodują, że system podatków jest bardziej szczelny - byliśmy na 23. miejscu w Europie. Uwaga: od 2015 r. do 2020 r. zakupy na IT - na to, żeby uszczelniać system podatkowy, budować takie rozwiązania jak JPK, STiR, SENT, a także za chwilę KSeF itd., to wszystko, co służy uszczelnieniu systemu podatkowego - wzrosły w Polsce 20-krotnie. 20 razy więcej wydajemy jako państwo na informatyzację, cyfryzację systemu podatkowego.

    Oczywiście to wszystko skokowo powoduje to - np. jeśli chodzi o sam pakiet paliwowy i przewozowy, gdybyśmy spojrzeli rok do roku, że w 2017 roku już mamy 15% oleju napędowego więcej, a całości paliw - o 11%. Ciekawym przykładem tych patologii jest np. olej rzepakowy, w przypadku którego zaobserwowano rok do roku tylko przy wprowadzaniu tych pakietów 70-procentowy spadek eksportu. Jaki spadek eksportu? Oczywiście rację bytu straciły fikcyjne dostawy wewnątrzwspólnotowe służące wyłudzeniom VAT, bo wiadomo, jak to działa.

    Z samego tylko SENT rok do roku jest 8 mld zł więcej dla budżetu państwa. Jeśli chodzi o rozwiązania nie tylko cyfrowe, ale także o te legislacyjne, to w ciągu 2 lat system podzielonej płatności spowodował, że firmy zrealizowały 78 mln transakcji na łączną kwotę 1300 mld zł.

    Nawet miesiące zamrożenia gospodarki były okresem, w którym ten mechanizm bił rekordy popularności.

    (Poseł Krystyna Skowrońska: Ale przecież to nie jest związane z ustawą.)

    W kwietniu, w okresie pierwszego lockdownu udział w całkowitej kwocie VAT wzrósł aż do 52%, osiągając nawet 62% w lipcu i w grudniu.

    (Poseł Krystyna Skowrońska: Ale tego nie ma w ustawie, co pan opowiada...)

    A w ustawie są kolejne uproszczenia, które powodują, że system jest bardziej przyjazny dla przedsiębiorców i bardziej szczelny z punktu widzenia budżetu państwa. Te propozycje, które dzisiaj państwu przedstawiamy, oznaczają poprawę płynności finansowej firm, zmniejszenie formalności w obrocie międzynarodowym, zmniejszenie liczby korekt i przyjazne rozliczanie podatku, konsolidacje i ujednolicanie wiążących informacji - to jest super informacja dla przedsiębiorców - a także prostsze fakturowanie i mniej obowiązków. To jest także projekt, który dodatkowo realizuje wyrok TSUE wprowadzający zasadę proporcjonalności i miarkowania w obszarze sankcji podatku VAT.

    Spójrzmy na skutki finansowe, bo o tym zawsze warto mówić, prezentując projekty ustaw nie tylko z obszaru Ministerstwa Finansów, ale ze wszystkich resortów. Jak państwo zauważyli, mówią o tym nasze dane makroekonomiczne, deficyt budżetu państwa i dług całego sektora finansów publicznych, jako państwo prowadzimy ostrożną politykę fiskalną. Wszystkie bajki o tym, że prowadzimy zbyt rozrzutną politykę wydatkową w stosunku do naszego PKB, a nasze PKB, jak państwo wiedzą, osiągnęło już poziom ponad 3 bln zł, są oczywiście nieprawdziwe wobec zwykłego porównania deficytu całego sektora GG czy długu Rzeczypospolitej. No ale o tym decyduje ostrożna, tak jak powiedziałem, polityka wydatkowa, polityka fiskalna państwa.

    Jeśli chodzi o skutki finansowe, to jest to 11 mln na utrzymanie i uruchomienie systemu dystrybucji paragonów elektronicznych, czyli tzw. hub paragonowy. WIS, czyli zniesienie opłaty za wydanie wiążącej informacji stawkowej, to niewielki ubytek ze strony budżetu państwa, natomiast odstąpienie od obligatoryjnego wydania postanowienia w sprawie zaliczenia wpłaty, nadpłaty zwrotu podatku na poczet zaległości podatkowej i odsetek za zwłokę zmniejszy wydatki budżetu państwa o 108 mln zł. Też nie jest to wielka zmiana, jeśli chodzi o budżet państwa, a ma korzystne znaczenie dla przedsiębiorców.

    Bardzo proszę Wysoką Izbę, aby ten kolejny pakiet, który nazywamy pakietem SLIM VAT 3 - poprawa płynności, zmniejszenie formalności wewnątrzwspólnotowego nabycia towarów, mniejsza liczba korekt, bardziej przyjazne zasady dla podatnika, konsolidacje, ujednolicenie bieżących informacji, prostsze fakturowanie i mniej obowiązków - aby te rozwiązania także w zakresie podwyższenia limitu sprzedaży małego podatnika do 2 mln euro zostały przez Wysoką Izbę dzisiaj skierowane do komisji, abyśmy mogli dyskutować nad szczegółami tych rozwiązań i aby one zostały przez Wysoką Izbę przyjęte. Bardzo dziękuję.

    (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Małgorzata Kidawa-Błońska)

Przebieg posiedzenia