9. kadencja, 74. posiedzenie, 1. dzień (12-04-2023)
4., 5., 6. i 7. punkt porządku dziennego:
4. Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (druk nr 3128).
5. Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o sołtysach i radach sołeckich oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 1095).
6. Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym (druk nr 3126).
7. Pierwsze czytanie senackiego projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (druk nr 3127).Poseł Jan Łopata:
Bardzo dziękuję, panie marszałku.
Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Na początku może cytat, może trochę przydługi, z ˝Encyklopedii staropolskiej˝ Zygmunta Glogera. Myślę, że warto się zapoznać. Otóż tak: ˝W czasach, gdy ziemi pustej było dużo a osadników mało, książęta, królowie, panowie i duchowni, zakładając wioski, stanowili w nich sołtysów czyli zwierzchników, którzy mieli obowiązek starać się o nowych osadników, zarządzać gromadą, naznaczać podwody, poprawiać drogi i mosty, strzedz całości granic, wybierać daniny, dziesięcinę i czynsze, donosić o zbrodniach i sądzić wszystkie sprawy pomniejsze wraz z ławnikami obieranymi przez gromadę z pośród kmieci. (...) Sołtysowi na uposażenie dawano kilka włók ziemi i pewne korzyści, jak np.: młyn, karczmę, rybołówstwo, dochód z jatki lub kuźni i zwykle trzecią część dochodu z opłat sądowych, z uwolnieniem od wszelkich podatków i danin˝.
I jeszcze jedno zdanie z tego bardzo pouczającego cytatu: ˝Sołtys w stosunku do pana uważany był za lennika, winien był mu wierność, a nadto wyruszał z panem na wojnę we własnej zbroi i na własnym koniu. Sołtystwo przechodziło dziedzictwem z ojca na syna˝. Tyle ˝Encyklopedia staropolska˝.
Natomiast, Wysoka Izbo, nasz klub, klub Koalicja Polska - Polskie Stronnictwo Ludowe, w imieniu którego zabieram głos, miał i ma świadomość roli i znaczenia sołtysów, rad sołeckich i sołectw. Wielokrotnie wypowiadaliśmy się o podniesieniu rangi tych ważnych organów samorządu, m.in. w projekcie ustawy, który powtórzony w tej kadencji trafił do Sejmu i został wpisany jako druk nr 1095, po czym 2 lata przeleżał w sejmowej zamrażarce, dokładnie 2 lata, bo 11 marca 2021 r. ten druk otrzymał numer. 2 lata z okładem potrzebowała ta władza Zjednoczonej Prawicy, która uzyskała najlepszy wynik właśnie na terenach wiejskich, by pochylić się nad tym naszym projektem. Dlaczego? Bo zostało to zaproponowane przez opozycję, bo nie było to ich. Ale idą wybory, na wsiach ogromny kryzys, więc może chociaż sołtysom zgodnie z oceną prezesa Kaczyńskiego da się parę złotych przed wyborami i zagłosują.
Myślę, że tym razem mocno się państwo mylicie. Tym swoim projektem niczego nie rozwiążecie, niczego nie załatwicie. Apeluję: przyjmijcie zaproponowane przez nas rozwiązanie, bo ono jest systemowe i systematyzuje pracę bardzo ważnych organów na terenach wiejskich.
A co proponujemy? Proponowana ustawa zmierza do umocnienia ustroju sołectw poprzez dokładne wskazanie kompetencji organów sołectwa oraz umożliwienie gminom dokładanego wskazania mienia, którym dysponuje sołectwo. Jednocześnie wzmocnieniu ulega pozycja sołtysa, który dzięki nowym kompetencjom - to jest konkretnie art. 4 ust. 1 projektu - może uczestniczyć w obradach rady gminy.
Należy także zauważyć, że sołtys poza nowymi obowiązkami wykonuje również szereg innych, związanych z reprezentowaniem mieszkańców sołectwa, np. organizuje i prowadzi zebrania wiejskie, informuje mieszkańców o ogłoszeniach dotyczących jednostki samorządu terytorialnego. Dlatego też należy dookreślić rolę sołtysa oraz uwzględnić fakt, że wykonywane przez niego zadania mają charakter zadań publicznych.
Stąd w proponowanej ustawie w art. 5 ust. 1 stwierdza się, że rada gminy ustala zasady, na jakich sołtysom oraz członkom rady sołeckiej będzie przysługiwała dieta lub zwrot kosztów podróży służbowej. Nadto art. 5 w ust. 2 projektu przewiduje, że sołtysom, niezależnie od diety i zwrotów kosztów podróży służbowych, będzie przysługiwało wynagrodzenie związane z pełnioną funkcją w wysokości połowy wynagrodzenia minimalnego określonego na podstawie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę za każdy rozpoczęty miesiąc pełnienia funkcji. Ta uwaga jest tu istotna w kontekście zaproponowanych przed chwilą datków czy dodatków, mianowicie: pełnienie funkcji sołtysa będzie równoznaczne z przystąpieniem do ubezpieczenia emerytalno-rentowego, w związku z czym wynagrodzenie, o którym mowa powyżej, będzie stanowiło dodatek do ustalenia podstawy wymiaru emerytury.
Wypłaty te w żaden sposób nie będą wpływały na sytuację finansową sołectwa, ponieważ będą pochodziły z budżetu państwa. Wzmocnieniu roli sołectwa służy propozycja - to też jest bardzo istotne i ważne - wedle której sołectwa będą mogły działać tak jak organizacje pożytku publicznego, dzięki czemu lokalne wspólnoty będą miały szersze uprawnienia w zakresie pozyskiwania pozabudżetowych środków na wykonywanie swoich planowych zadań. Ponadto wprowadzono możliwość przekazania 1,5-procentowego podatku czy odpisu od podatku dochodowego od osób fizycznych na rzecz sołectwa właściwego ze względu na miejsce zamieszkania podatnika.
Biorąc to wszystko pod uwagę, bardzo proszę stronę rządową i apeluję, by nie kasować, nie wyrzucać - bo pewnie to zrobicie czy będziecie chcieli zrobić na posiedzeniu komisji i tylko swój projekt będziecie chcieli procedować - a uwzględnić te wszystkie dobre rozwiązania zawarte w naszym projekcie, od 2 lat leżącym w zamrażarce pani marszałek. Bardzo dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia