9. kadencja, 75. posiedzenie, 1. dzień (09-05-2023)

Oświadczenia.

Poseł Grzegorz Adam Woźniak:

    Dziękuję bardzo.

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Dzisiejsze wystąpienie chcę poświęcić jubileuszowi 600-lecia miasta Garwolin. Jak mawiają w grodzie nad Wilgą, od Garwolina świat się zaczyna. Garwolin, leżący na terenie dawnej Ziemi Czerskiej, należy do najstarszych ośrodków miejskich południowo-wschodniego Mazowsza.

    W 1407 r. wioskę kupił książę mazowiecki Janusz I, który w roku 1423 nadał Garwolinowi prawa miejskie. Po wygaśnięciu linii książąt mazowieckich w 1526 r. Garwolin stał się miastem królewskim. Od roku 1539, kiedy został stolicą powiatu Ziemi Czerskiej, rozpoczął się dynamiczny rozwój miasta, które stało się ważnym ośrodkiem rzemiosła i handlu. Potop szwedzki w połowie XVII w. spowodował w mieście ogromne zniszczenia. W okresie rozbiorów miasto borykało się z biedą, karane za patriotyczne uniesienia. Podczas powstania styczniowego wielu mieszkańców uczestniczyło w walkach z Rosjanami.

    W latach I wojny światowej w Garwolinie działały tajne oddziały Polskiej Organizacji Wojskowej, podległe Józefowi Piłsudskiemu. Ujawniły one swoją działalność w listopadzie 1918 r., podczas rozbrojenia żołnierzy niemieckich. 17 i 18 sierpnia 1920 r., podczas wojny polsko-sowieckiej, w Garwolinie stacjonował sztab marszałka Józefa Piłsudskiego, który dowodził kontrofensywą znad Wieprza, odrzucając Armię Czerwoną spod Warszawy. W latach 1921-1939 w tutejszych koszarach kawaleryjskich stacjonował 1 Pułk Strzelców Konnych im. Cesarza Napoleona. A tradycje ułańskie i zamiłowanie do koni pozostało lokalnej społeczności do dnia dzisiejszego.

    We wrześniu 1939 r. Garwolin został zbombardowany i spalony. W czasie okupacji miały miejsce liczne aresztowania i deportacje do obozów zagłady i koncentracyjnych. Funkcje hitlerowskiego starosty pełnił wtedy Karl Freudenthal. Jedną z pierwszych jego decyzji było usunięcie z miasta obywateli narodowości żydowskiej i przesiedlenie ich do gett w Żelechowie, Sobolewie, Łaskarzewie i Parysowie. Do końca 1942 r. na rozkaz Freudenthala gestapo oraz żandarmeria zamordowały na terenie miasta i powiatu 890 osób, a do obozów koncentracyjnych lub do pracy przymusowej wywieziono kolejnych 2100. Za popełnione zbrodnie sąd Delegatury Rządu na Kraj wydał na niego wyrok śmierci. Zastrzelony 5 lipca 1944 r., podczas zamachu dokonanego przez połączone dwie grupy dywersyjne AK z Garwolina i Woli Rębkowskiej. Był to jeden z niewielu zamachów na ziemiach polskich, który przeprowadzono skutecznie na niemieckim okupancie. W dniu 27 lipca 1944 r. miasto zostało wyzwolone.

    Podczas II wojny światowej Garwolin uległ zniszczeniu niemal w 70%. Liczba mieszkańców zmalała o połowę, do ok. 5,5 tys. osób. Silne było tu podziemie niepodległościowe. 10 marca 1946 r. na szosie Warszawa-Lublin w rejonie Gończyc w pobliżu Garwolina oddział AK Mariana Bernaciaka pseudonim ˝Orlik˝ stoczył potyczkę z oddziałem Armii Czerwonej, w której zginęło kilku żołnierzy radzieckich. (Dzwonek) Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia