9. kadencja, 76. posiedzenie, 2. dzień (25-05-2023)

Oświadczenia.

Poseł Katarzyna Maria Piekarska (tekst niewygłoszony):

    Oświadczenie w sprawie zagrożenia niedoborem wody

    Obecnie ok. 4 mld ludzi żyje na obszarach, które doświadczają niedoborów wody przez przynajmniej jeden miesiąc w roku. Organizacja Narodów Zjednoczonych zidentyfikowała kryzys wodny jako jeden z najważniejszych problemów najbliższej dekady. W latach 2010-2020 brak dostępu do wody pitnej dotyczył 1,9 mld ludzi, a będzie tylko gorzej. Według najbardziej aktualnych szacunków do połowy stulecia liczba osób zagrożonych stresem wodnym może wynieść 3,2 mld, czyli blisko 50% obecnej populacji (UN 2020). Najnowszy raport UNESCO dotyczący wód podziemnych wskazuje, że obecnie ok. 4 mld ludzi żyje na obszarach, które doświadczają niedoborów wody przez przynajmniej jeden miesiąc w roku (UNESCO 2022). Światowa Organizacja Meteorologiczna podaje, że liczba oraz czas trwania susz wzrosły o 29% w ciągu ostatnich 20 lat w porównaniu z dwoma poprzednimi dekadami (WMO 2021). Najnowszy raport Głównego Urzędu Statystycznego szacuje, że wielkość odnawialnych zasobów wody słodkiej na jednego mieszkańca Polski to 1600 m³ wody, co pozycjonuje nas na 24. miejscu spośród wszystkich członków Unii Europejskiej (GUS 2021). W okresach suszy ta ilość może spaść nawet do 1100 m³ na osobę (gov.pl). To prawie pięciokrotnie mniej, niż wynosi średnia dla kontynentu.

    Z danych przedstawionych przez Główny Urząd Statystyczny wynika, że w ciągu ostatniej dekady ilość odnawialnych zasobów słodkiej wody, jaka przypada na osobę mieszkającą w Polsce, zmalała o 700 m³. A to wcale nie rekord. W latach 2015-2016 każdy miał do dyspozycji jedynie 1100 m³ wody. Biorąc pod uwagę dane ONZ, wielkość odnawialnych zasobów wody pitnej przypadających na osobę mieszkającą w Polsce jest wystarczająco niska, aby mówić o sytuacji stresu wodnego (FAO 2021). Ten wskaźnik ilustruje, w jakim stopniu naturalne zasoby wody słodkiej są wykorzystywane, i podkreśla znaczenie skutecznego zarządzania infrastrukturą wodną.

    Kryzys klimatyczny oznacza przede wszystkim kryzys wodny. Problemy z dostępnością, jakością i ilością wody to kluczowe zagrożenia dla ludzi z powodu globalnego ocieplenia. W latach 2001-2018 ok. 74% klęsk żywiołowych było związanych z wodą (UN WWDR 2020), a częstotliwość i intensywność tych zdarzeń ma wzrastać wraz z podnoszeniem się temperatury atmosfery, lądów i oceanów (IPCC AR6). Zmiany klimatyczne są istotnym czynnikiem, który niewątpliwie będzie miał wpływ na pogłębienie problemu na obszarach odczuwających stres wodny, a nawet będzie prowadził do niepewnego stanu dostępu do wody w regionach, które jeszcze nie zmagają się z tym problemem (UNESCO 2020).

    Ubóstwo zaczyna się od wody.

    Ubóstwo to brak możliwości pełnego zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nie ma wątpliwości, że woda do nich należy. W zasadzie znajduje się na samym szczycie tej piramidy. To podstawa wszystkich podstaw. Szukając życia, szukamy wody.

    Zgodnie z przełomową rezolucją ONZ z 2010 r. czysta, zdatna do picia woda to dobro publiczne, a równe prawo do niej powinien mieć każdy człowiek. A brak wody to nie tylko problem higieny i jej spożycia. Susza zagraża również produkcji energii i żywności, opóźniając rozwój gospodarczy oraz pogłębiając problem ubóstwa i nierówności.

    Ubóstwo wodne nie oznacza absolutnego braku wody z przyrody. Jak trafnie określiła to dr Dorota Pierri, niedobór wody to problem, który polega na tym, że nie ma jej tam, gdzie byśmy tego chcieli, ani w takich ilościach, jakich potrzebujemy.

    Jakie wyciągnąć z tego wnioski? Sytuacja polskich zasobów wody nie wygląda tak, jak w Egipcie czy innym kraju zmagającym się z krytycznie wysokim poziomem stresu wodnego, ale nie oznacza, że problemem nie należy się przejmować. Nie zapominajmy, że susza pojawia się nie tylko w krajach ze skrajnie niskim poziomem całkowitych zasobów wody. Jak można przeczytać w drugiej części najnowszego raportu Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu, do końca wieku aż 15 mln Polaków i Polek może doświadczać niedoborów wody (IPCC AR6). Mieszkańcy i mieszkanki niektórych gmin w Polsce nie muszą czekać do 2100 r., bo brak wody w kranach dotyka ich już teraz.

    Nie zapominajmy, że choć krytyczna sytuacja w zakresie dostępu do wody pitnej, która wymaga największej interwencji, dotyczy globalnego Południa, stres wodny w Polsce potrzebuje znacznie więcej uwagi ze strony decydentów. Nie tylko działań w zakresie gospodarowania wodą, sprawności wodociągowej i strat wody, ale również w perspektywie trwającej suszy hydrologicznej oraz zmian klimatu, czyli problemów szczególnie zaniedbywanych. Czas się obudzić. Zatrzymujmy to, co mamy, ponieważ na życie z utrudnionym dostępem do wody pitnej skazujemy nie tylko siebie, ale i przede wszystkim przyszłe pokolenia.

Przebieg posiedzenia