9. kadencja, 76. posiedzenie, 3. dzień (26-05-2023)

28. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego, ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (druk nr 3216).

Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Marcin Warchoł:

    Bardzo dziękuję.

    Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Celem projektu jest usprawnienie dostępu obywateli do wymiaru sprawiedliwości. Rozprawy zdalne. To, czego nas nauczyła pandemia, to konieczność korzystania z narzędzi cyfrowych do komunikowania się z sądem. Wymiar sprawiedliwości szeroko korzysta z dobrodziejstw postępu cyfrowego. Na dowód tego podam fakt, że w okresie obowiązywania przepisów ustawy covid-owej dotyczących rozpraw zdalnych przeprowadzono do końca ubiegłego roku prawie 800 tys. rozpraw w trybie zdalnym. Prawie 800 tys. rozpraw w trybie zdalnym. To były sprawy cywilne, gospodarcze, rodzinne. Ok. 9% wszystkich odbytych rozpraw to rozprawy właśnie w trybie on-line. Najwyższy wskaźnik był w okresie od grudnia 2021 r. do grudnia 2022 r., kiedy 14% wszystkich rozpraw cywilnych odbyło się w trybie zdalnym. Rozprawy zdalne zdały egzamin, chcemy więc na stałe przenieść je do polskiego krajobrazu wymiaru sprawiedliwości poprzez usytuowanie ich w Kodeksie postępowania cywilnego. To jest oszczędność, drodzy państwo, czasu, kosztów, infrastruktury. Nie trzeba dojeżdżać z drugiego końca Polski na 15-minutową rozprawę. To jest komfort niezwalniania się z pracy, komfort pozostania z rodziną i złożenia zeznania na odległość, podczas gdy sąd często zmuszony był odraczać rozprawy z przyczyn niezależnych od strony, z powodu jej nieobecności. Dziś tych problemów nie ma, rozprawy zdalne rozwiązują szereg problemów. To jest pierwsze rozwiązanie, polegające na przeniesieniu właśnie rozwiązań covid-owych do ustawy - Kodeks postępowania cywilnego.

    Postęp to również doręczenia elektroniczne. Dziś w ciągu 3 dni pełnomocnik otrzymuje na swoją skrzynkę informację z sądu, to jest szybkość bez konieczności wysyłania dokumentacji drogą tradycyjną. Znów jest to efekt naszych rozwiązań wprowadzonych w okresie pandemii. To jest obecnie, drodzy państwo, już 8600 tys. spraw doręczonych elektronicznie, ok. 480 spraw miesięcznie, mówię tylko o sprawach cywilnych. Oszczędności szacuje się na ok. 70 mln zł. Analogicznych wyników spodziewamy się w sprawach karnych, ok. 18% wszystkich informacji doręczanych jest w sposób cyfrowy. Te wyniki absolutnie pokazują sukces pana ministra Zbigniewa Ziobry w cyfryzacji polskiego wymiaru sprawiedliwości, w poprawie dostępu obywateli do wymiaru sprawiedliwości.

    (Poseł Krystyna Skowrońska: Sam to zrobił?)

    Ten sukces spraw cywilnych chcemy również przenieść na sprawy karne. Spodziewamy się, że także w sprawach karnych nastąpi tak istotne przyspieszenie postępowań. W ciągu 3 dni doręczenie korespondencji, 70 mln oszczędności, 480 spraw miesięcznie, przeszło 8 mln spraw od samego początku, od wprowadzenia tych rozwiązań.

    Kolejne rozwiązania, które chcemy promować, dotyczą bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo, drodzy państwo, wszystkich tych, którzy znajdują się na sali rozpraw, jest sprawą najistotniejszą. Dlatego też potrzeba ram prawnych w zakresie możliwości kontroli bagażu, sprawdzania osób wchodzących do sądów. Niestety zdarzają się przypadki osób, które zagrażają bezpieczeństwu na sali rozpraw, zdarzają się przypadki fizycznej agresji, niesubordynacji. Bezpieczeństwo jest sprawą najistotniejszą. Strony, przychodząc na rozprawę, muszą mieć gwarancję, pewność, że nikt nie naruszy ich godności osobistej, nietykalności osobistej, a wiemy, że w sądzie konflikt jest sprawą oczywistą. Zawsze jedna ze stron wychodzi niezadowolona z sali rozpraw. Wiemy, że sprawy sądowe budzą emocje i te emocje często przenoszą się na korytarze, te emocje często przenoszą się poza salę rozpraw.

    (Poseł Krystyna Skowrońska: Bo tak długo czekamy, tylko czekamy.)

    Idziemy do sądu po sprawiedliwość, ale powinniśmy być chronieni przed atakiem fizycznym, przed agresją, przed nienawiścią. Dlatego też bezpieczeństwo jest kluczowe. W związku z tym do ustawy wprowadzamy wymogi, jeśli chodzi o służby ochrony, w zakresie kontroli bagażu, kontroli odzieży, właściwość tych służb będzie już miała swoje ukonstytuowanie ustawowe.

    Kolejne rozwiązanie, drodzy państwo, dotyczy spraw karnych. Sprawy karne dziś są już prowadzone zdecydowanie szybciej, niż było to jeszcze przed reformą wymiaru sprawiedliwości...

    (Poseł Krystyna Skowrońska: Nieprawda!)

    ...one znacznie przyspieszyły...

    (Poseł Krystyna Skowrońska: Nieprawda, kłamie pan, kłamie pan.)

    ...znacznie przyspieszyły, ale jest jeszcze wiele do poprawy i te rozwiązania służą temu, żeby sprawy karne były prowadzone jeszcze sprawniej. To jest nowa instytucja wyroku wstępnego...

    (Poseł Krystyna Skowrońska: Chyba ma pan złe sprawozdanie.)

    ...narady wstępnej, po to żeby nie trzeba było kumulować wielu wątków w ramach jednej sprawy, bo wiąże się to często z ograniczeniami lokalowymi, z koniecznością sprowadzenia świadków. Kumulacja wielowątkowej sprawy to są koszty, to jest obciążenie dla stron i to jest długi okres rozpoznania sprawy, właśnie ze względu na tę wielowątkowość. Jeżeli sędzia widzi, że sprawa już dojrzała do tego, żeby można było wyrokować wcześniej w jakimś jej zakresie, może będzie mógł to uczynić. Jest narada wstępna, wyrok wstępny, wyrok, który przesądza o pewnych wątkach, a dalsze sprawy pozostawia dalszemu biegowi.

    Drodzy Państwo! Kolejne rozwiązania. Mówiliśmy o bezpieczeństwie sądów. Jest również kwestia praw obywatelskich tych, którzy do sądu idą. I w tym wypadku wprowadzamy bardzo ważne gwarancje obywatelskie dla osób, które w ramach walki sądowej, w ramach sporu sądowego przekraczają być może niekiedy wolność słowa, wolność wypowiedzi w taki oto sposób, że sąd czuje się urażony, że sąd czuje się pokrzywdzony. Sędzia będący pokrzywdzonym działa częstokroć w sposób stronniczy. Strona może mieć w związku z tym uzasadniane roszczenia do tego, żeby spór jej z sędzią rozpoznawał trzeci, niezależny sędzia. Nie może być tak, że sędzia będzie sędzią we własnej sprawie. Sędzia, któremu storna, przekraczając granice wypowiedzi, może nawet ubliżyła, może nawet powiedziała kilka słów za dużo, nie powinien sądzić w swojej sprawie, mówię o karach porządkowych.

    (Poseł Krystyna Skowrońska: Ale tak jest.)

    Powinien być inny sąd, który będzie sądził w kwestiach nakładania kar porządkowych za tego typu wypowiedzi, za tego typu zachowanie. Kary porządkowe, jak najbardziej potrzebne do utrzymania powagi i porządku na sali rozpraw, powinny być nakładane na podstawie gwarancji wolności wypowiedzi dla wszystkich, gwarancji praw obywatelskich. Ponadto chciałbym zaznaczyć, że te kary nie powinny być egzekwowane dopóty, dopóki się nie uprawomocnią. Ewentualne odwołania od tych kar powinny wstrzymywać te kary. I właśnie w tym projekcie taka sytuacja będzie miała miejsce. Osoba, która wchodzi w spór z sędzią, będzie miała prawo do wypowiedzi w takim wypadku. Nie będzie karana na zasadzie uznania sędziego, ponieważ nie podoba się sędziemu jej stanowisko. Dzisiaj tego typu obawy obywatele do nas zgłaszają. Są często karani za słowa, które zdaniem sądu są nadużyciem wolności wypowiedzi, tymczasem zdaniem stron mieszczą się absolutnie w tych gwarancjach. Mają słuszne poczucie pokrzywdzenia. Dziś dzięki tym rozwiązaniom likwidujemy wszelkiego rodzaju ograniczenia w dochodzeniu swoich praw obywatelskich. Strona, powtarzam, będzie miała prawo być wysłuchaną, a trzeci, niezależny sędzia będzie rozstrzygał w takiej kwestii. Kara porządkowa nie będzie egzekwowana dopóty, dopóki się nie uprawomocni, czyli strona będzie miała prawo do słusznego odwołania się od kary porządkowej. To jest, drodzy państwo, efekt naszych obserwacji wielu spraw, które w ostatnim czasie się w Polsce rozgrywały, również spraw prowadzonych na forach europejskich, takich jak Słomka przeciwko Polsce przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka.

    Drodzy Państwo! Przechodzę od ustawy o prokuraturze. Do opozycji. Droga opozycjo, wielokrotnie wskazywaliście, że Komisja Europejska i Unia Europejska zwracały uwagę na nadmierne kompetencje prokuratora generalnego. Nie jest prawdą, te kompetencje nigdy nie były nadmierne. Prokurator generalny nigdy nie miał kompetencji, które byłyby nie do pogodzenia z tym, co mają jego koledzy w innych systemach prawnych w Europie. Natomiast zgodnie z konstytucją to Rada Ministrów ponosi odpowiedzialność za bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne, a bezpieczeństwo wewnętrzne to jest również walka z przestępczością. Prokurator generalny jako minister sprawiedliwości powinien mieć te narzędzia w ramach połączonych funkcji, którymi dzisiaj dysponuje. Niemniej jednak w ramach usprawniania dostępu obywateli do wymiaru sprawiedliwości potrzeba przyspieszenia szeregu decyzji zapadających właśnie w ramach prokuratury. Stąd też te rozwiązania idą w kierunku zgłaszanym przez Komisję Europejską i Unię Europejską. Komisja Europejska wskazuje choćby, że minister sprawiedliwości posiada obecnie bezpośrednie uprawnienia przysługujące naczelnemu organowi prokuratury. Wzmocnienie roli prokuratora krajowego jest naturalną konsekwencją wsłuchania się w głosy Komisji Europejskiej czy komisji weneckiej. To, o co zabiegaliście przez tyle lat, właśnie w tej ustawie znajduje swoje odzwierciedlenie.

    Niesłuszne, podkreślę, zarzuty, skarżenie na Polskę, domaganie się sankcji - te haniebne zachowania ze strony opozycji są nam wszystkim znane. Natomiast w tej ustawie, podkreślam, w tej ustawie właśnie prokurator krajowy jako naczelny organ prokuratury zostaje wzmocniony poprzez trzy rodzaje zabiegów legislacyjnych. Po pierwsze, z zarządzenia kompetencyjnego, które już dziś obowiązuje, przenosimy do ustawy takie kompetencje jak decydowanie w sprawach operacyjno-rozpoznawczych. Realizacja czynności operacyjno-rozpoznawczych dziś znajduje się w ramach zarządzenia kompetencyjnego, które prokurator generalny wydał w ubiegłym roku. Aktualnie należy do prokuratora generalnego, a będzie należała do prokuratora krajowego, co już, podkreślam, ma swoje ukonstytuowanie w zarządzeniu kompetencyjnym. Decyzje w sprawach osobowych, z wyjątkiem nominacji na stanowiska prokuratorskie i asesorskie, również będą przynależne prokuratorowi krajowemu. Chodzi o przeniesienie tych kompetencji z zarządzenia kompetencyjnego, czyli ustawowe umocowanie kompetencji dziś zawartych w zarządzaniu kompetencyjnym. Następnie powoływanie na stanowiska funkcyjne prokuratora regionalnego, okręgowego czy też rejonowego. Wreszcie nadzór instancyjny w sprawach prowadzonych w Prokuraturze Krajowej. Dziś także ma to miejsce w zarządzeniu kompetencyjnym, ale prokurator krajowy będzie miał mocniejsze umocowanie, umocowanie ustawowe. Wreszcie delegowanie prokuratorów do innej jednostki organizacyjnej prokuratury. Także te uprawnienia przenosimy z zarządzenia kompetencyjnego do ustawy. Chcę zaznaczyć, że prokurator generalny pozostaje naczelnym organem prokuratury. Nadal będzie wytyczał kierunki działania prokuratury, nadal będzie wydawał wytyczne, nadal będzie wydawał polecenia co do konkretnych postępowań, co do biegu konkretnych postępowań i zarządzenia w zakresie wewnętrznej organizacji prokuratury. Nadal wreszcie będzie mianował na stanowiska asesora prokuratury, powoływał na stanowiska prokuratorskie, dysponował budżetem, bardzo ważne uprawnienie, wnosił do sądu kasacje, skargi nadzwyczajne, wnioski do Trybunału Konstytucyjnego. Prokurator generalny nadal będzie nadawał status świadka koronnego. Te uprawnienia cały czas będą w rękach prokuratora generalnego i tutaj nie ma żadnych zmian. Jedyne, co zmieniamy, to usprawniamy przebieg decyzji zapadających w ramach Prokuratury Krajowej, tak żeby one zapadały w sposób bardziej sprawny i żeby prokurator krajowy to, co dziś może czynić na podstawie zarządzenia kompetencyjnego, mógł czynić na podstawie ustawy.

    Dziękuję za uwagę, drodzy państwo. Bardzo proszę Wysoką Izbę o poparcie tych dobrych i potrzebnych rozwiązań.

    Na koniec jeszcze tylko tytułem uzupełnienia chcę zaznaczyć, że w ramach reformy wymiaru sprawiedliwości upoważniamy dyrektorów sądów apelacyjnych do kierowania sprawami informatyzacyjnymi w sądach poprzez to, że to minister sprawiedliwości bezpośrednio będzie administratorem systemu informatycznego, a dyrektorzy sądów apelacyjnych będą kierownikami osób zajmujących się informatyzacją. Czyli to ujednolicenie i usprawnienie systemu zarządzania systemem informatycznym sądów. Bardzo dziękuję i proszę o poparcie tego projektu. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia