9. kadencja, 77. posiedzenie, 1. dzień (13-06-2023)
6. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o rewitalizacji rzeki Odry (druk nr 3303).
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Infrastruktury Marek Gróbarczyk:
Dziękuję bardzo.
Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Zwracam się do Wysokiej Izby o przyjęcie projektu ustawy o rewitalizacji rzeki Odry w brzmieniu z druku sejmowego nr 3303.
W lecie 2022 r. na rzece Odrze doszło do masowego zakwitu glonów Prymnesium parvum, co w konsekwencji miało negatywny wpływ na stan ichtiofauny rzeki i jej dopływów. Analiza przyczyn masowego zakwitu glonów została przeprowadzona przez zespół naukowców pracujący w ramach Zespołu do spraw sytuacji powstałej na rzece Odrze, działającego pod auspicjami Ministerstwa Klimatu i Środowiska, który przeprowadził ponad 36 tys. badań.
Zgodnie z zaprezentowanym raportem oraz badaniami Inspekcji Ochrony Środowiska masowy zakwit glonów wywołały następujące i nakładające się na siebie czynniki: zmiana parametrów wody, w tym wzrost zasolenia wywołany suszą hydrologiczną, upały podnoszące temperaturę wody do 27°C i duże, większe niż w ubiegłych latach, nasłonecznienie, które przyspiesza proces rozwoju glonów. Ponadto czynnikiem sprzyjającym procesowi eutrofizacji wód i w konsekwencji zakwitowi glonów jest występowanie wysokiego stężenia azotu i fosforu w wodach.
Zgodnie z danymi opublikowanymi przez Europejską Agencję Środowiska, emisja azotu całkowitego i fosforu całkowitego do wód w Polsce z sektorów objętych Europejskim Rejestrem Uwalniania i Transferu Zanieczyszczeń w 2021 r. były znacznie niższe w porównaniu z rokiem 2007.
(Poseł Sławomir Nitras: Tylko ryby zdechły.)
Ilość uwolnionego do wód azotu z instalacji w 2021 r. w porównaniu z rokiem 2007 zmalała o 30,6% - z 17 970 tys. kg w 2007 r. do 12 470 kg w 2021 r. Natomiast fosforu - o 68,1%, z 1014 tys. kg w 2007 r. do 365 tys. kg w 2021 r.
(Poseł Sławomir Nitras: A ryby zdechły.)
Dla porównania w Niemczech ilość azotu uwolnionego do środowiska z sektorów objętych sprawozdawczością na rok 2021 wynosiły 33 mln kg. To ok. 27 razy więcej niż Polska. Natomiast fosforu - wynosiła 1225 tys. kg, ponad trzy razy więcej niż Polska.
Według danych GUS w latach 2000-2021 przybyło w Polsce 859 oczyszczalni ścieków komunalnych, a liczba oczyszczalni o podwyższonej redukcji związków azotu i fosforów wzrosła o 398.
(Poseł Sławomir Nitras: A ryby zdechły.)
Ponadto udział ludności korzystającej z oczyszczalni ścieków wzrósł z 53% w 2000 r. do 75% w 2021 r., przy czym w miastach wzrósł odpowiednio z 79% do 95%, zaś na wsiach - z 11% do 47%.
(Poseł Sławomir Nitras: A ryby zdechły.)
Ministerstwo Infrastruktury, bazując na rekomendacjach środowisk naukowych, opracowało projekt ustawy o rewitalizacji rzeki Odry dokonujący zmian systemowych dotyczących trzech kluczowych obszarów. Pierwszym z nich są inwestycje, którym zostało zapewnione dofinansowanie na poziomie 1,2 mld. Wsparcie obejmuje przedsięwzięcia w zakresie renaturalizacji i inwestycje zwiększające poziom wód na Odrze i jej dopływach.
Dodatkowe wsparcie przewidziane jest także na inwestycje z obszaru gospodarki wodno-ściekowej w dorzeczu Odry, w tym budowę lub modernizację 123 oczyszczalni ścieków oraz budowę lub modernizację 259 inwestycji w sieci kanalizacyjnej.
Poniżej prezentuję listę kilku przykładowych inwestycji wodno-ściekowych w aglomeracjach w dorzeczu Odry uwzględnionych w szóstej aktualizacji krajowego programu oczyszczania ścieków wspartych rozwiązaniami wskazanymi w prezentowanej ustawie.
To kilka inwestycji, które przestawię. Cały zakres znajduje się w ustawie. Wrocław - budowa 139,2 km sieci kanalizacji oraz rozbudowa oczyszczalni ścieków. Łódź - budowa 69,4 km sieci kanalizacji oraz rozbudowa i modernizacja oczyszczalni ścieków. Opole - budowa 67,5 km sieci kanalizacji oraz rozbudowa i modernizacja oczyszczalni ścieków. Poznań - budowa 130 km sieci kanalizacyjnej. Koszalin - budowa 44,8 km sieci kanalizacji. Kostrzyn nad Odrą - budowa 1,5 km sieci kanalizacyjnej. Szczecin - budowa 8 km sieci kanalizacyjnej oraz rozbudowa i modernizacja oczyszczalni ścieków.
Koszty zaplanowanych niezbędnych inwestycji w dorzeczu Odry oszacowano na kwotę 4,53 mld zł, w tym 2,9 mld na budowę nowej sieci kanalizacyjnej oraz 1,63 mld zł na inwestycję w oczyszczalnię ścieków. W wyniku realizacji tych inwestycji zostanie wybudowanych ok. 2,1 tys. km sieci kanalizacyjnych oraz zmodernizowanych zostanie 230 km sieci. Finansowanie przedmiotowych zadań jest zapewnione ze środków krajowych: NFOŚiGW, WFOŚiGW, BGK i funduszu FIZAN oraz europejskich: FEnIKS 2021-2027 i RPO.
Ustawa o rewitalizacji Odry wprowadza również nowe rozwiązania w obszarze kontrolno-sanitarnym obejmujące powołanie w ramach struktury Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Inspekcji Wodnej, czyli umundurowanej służby, która pozwoli m.in. na szybkie ujawnianie zdarzeń lub naruszeń mogących wywołać szkody w środowisku wodnym. Służba ta będzie posiadała wiele uprawnień kontrolnych, w tym prawo do blokowania nielegalnie wybudowanych punktów zrzutu ścieków czy nakładania mandatów za niezgodne z prawem wykorzystanie wód.
Ponadto projekt zapewnia zwiększenie wymiaru kar za wykroczenia związane z gospodarką wodną z obecnego poziomu z 500 zł do przedziału od 1000 zł do 7,5 tys. zł, a także wprowadza kary administracyjne w wysokości od 5 tys. do 1 mln zł m.in. za zaniedbania w obszarze gospodarki wodnej zagrażające życiu lub zdrowiu ludzi i bezpieczeństwu środowiska.
W nowych przepisach wprowadza się zmiany w systemie opłat za usługi wodne, co zmobilizuje przedsiębiorców do stosowania proekologicznych rozwiązań w zakresie zrzutu wód zasolonych, m.in. do budowy zbiorników retencyjno-dozujących czy instalacji podczyszczających. Ustawa wdraża m.in. wyższe stawki opłat za wprowadzenie ścieków do wód lub ziemi, a także obniża opłaty dla podmiotów, które oczyszczają wyprodukowane przez siebie ścieki zawierające chlorki i siarczany.
Z uwagi na potrzebę rewitalizacji rzeki ustawa przewiduje także opracowanie i wdrożenie programu odbudowy ichtiofauny Odry. Przedmiotowy program będzie miał na celu ustalenie obecnego stanu, a także określenie i wdrożenie działań, które doprowadzą do odbudowy środowiska ichtiofauny Odry. Projekt ustawy przewiduje także doposażenie jednostek straży pożarnej na terenach województw nadodrzańskich oraz doposażenie ośrodków badawczych Inspekcji Ochrony Środowiska w niezbędny sprzęt usprawniający prowadzenie badań laboratoryjnych.
Projekt ustawy ma przełomowe znaczenie, jeśli chodzi o rewitalizację Odry. Zaprojektowane rozwiązania systemowe mają zapobiegać powtórzeniu się sytuacji, która miała miejsce w 2022 r. W związku z powyższym wnoszę o przyjęcie projektu ustawy. Dziękuję bardzo. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia