9. kadencja, 77. posiedzenie, 2. dzień (14-06-2023)

Oświadczenia.

Poseł Eugeniusz Czykwin:

    Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Zakończenie działań wojennych nie przyniosło pokoju ludności zamieszkującej obecne województwo podlaskie, przynależącej do mniejszości prawosławno-białoruskiej. Szczególne miejsce w tamtych tragicznych wydarzeniach zajmuje dowodzony przez Romualda Rajsa ps. Bury oddział akcji specjalnej Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, który na przełomie stycznia i lutego 1946 r. spacyfikował pięć zamieszkałych przez prawosławnych wsi, mordując 82 osoby, w tym kobiety i dzieci. W dniu 30 czerwca 2005 r. prokuratura Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w Białymstoku po przeprowadzonym śledztwie stwierdziła, cytuję, że zamiarem tych działań było... Cytuję: ...działania przeciwko określonej grupie osób, które łączyła więź oparta na wyznaniu prawosławnym, i związanym z tym określaniu przynależności tej grupy osób do narodowości białoruskiej. Reasumując, zabójstwa i usiłowanie zabójstwa tych osób należało rozpatrywać jako zmierzające do wyniszczenia części tej grupy narodowej i religijnej, a zatem należące do zbrodni ludobójstwa, wchodzących do kategorii zbrodni przeciwko ludzkości - koniec cytatu.

    W 1995 r. Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego prawomocnie uchylił wyrok sądu z 1949 r. skazujący Romualda Rajsa na karę śmierci, a jego rodzinie z budżetu państwa wypłacono zadośćuczynienie. By umożliwić rodzinom ofiar zadośćuczynienie, choćby porównywalne do tego, jakie otrzymały rodziny sprawców tych zbrodni, konieczne jest uchwalenie ustawy, której projekt podpisany przez 45 posłów złożony został do laski marszałkowskiej w maju ub.r. (Dzwonek) Mimo że uprawnione instytucje, prokurator generalny, Prokuratura Generalna, Naczelna Rada Adwokacka, IPN, do których pani marszałek Elżbieta Witek zwróciła się o opinię, nie zakwestionowały potrzeby uchwalenia takiej ustawy, pani marszałek nie nadała projektowi numeru, uniemożliwiając rozpoczęcie nad nim prac.

    W demokratycznym państwie prawa, jakim jest Polska, mamy sytuację, w której rodzinom sprawców zbrodni ludobójstwa wypłacane są zadośćuczynienia, a rodzinom ofiar takiego prawa się odmawia. W imieniu tych rodzin, które doznawały i wciąż doznają szykan i upokorzeń - gloryfikujące Romualda Rajsa marsze w Hajnówce są tego przykładem - proszę panią marszałek o niezwłoczne skierowanie projektu do pierwszego czytania, a Wysoką Izbę o uchwalenie ustawy jeszcze w tej kadencji. Decyzje, czy i w jakiej wysokości rodzinom ofiar będą przyznawane zadośćuczynienia, powinny pozostawać w wyłącznej kompetencji prawodawcy, czyli parlamentu, i nie mogą być blokowane jednoosobowo przez panią marszałek. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia