9. kadencja, 77. posiedzenie, 3. dzień (15-06-2023)
21. punkt porządku dziennego:
Pytania w sprawach bieżących.
Sekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Sebastian Kaleta:
Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Pytanie postawione przez państwa posłów jest bardzo ważne, ponieważ jest to ważny element aktywności Polski na arenie międzynarodowej w zakresie kwestii czysto prawnych i funkcjonowania międzynarodowego systemu odpowiedzialności prawnej. Od pierwszego dnia agresji zbrodniczej Rosji na Ukrainę Polska podjęła zdecydowane działania w zakresie pociągania do odpowiedzialności winnych tych zbrodni, a w pierwszej kolejności wszczynania odpowiednich postępowań.
Pan minister Zbigniew Ziobro jako prokurator generalny po pierwszych doniesieniach polecił wszczęcie postępowania w sprawie zbrodni napastniczej, co stanowiło podstawę do dalszych działań natury procesowej. Te działania zostały podjęte w oparciu o instrumenty współpracy międzynarodowej, które pozwalają prokuraturom wielu państw prowadzić wspólnie postępowania, w szczególności dowodowe. I miesiąc po wszczęciu tego postępowania razem z prokuratorem generalnym Ukrainy i Prokuraturą Generalną Litwy Polska zawiązała precedensowy międzynarodowy zespół śledczy w oparciu o unijne instrumenty właśnie współpracy między prokuratorami, do którego przystąpiły w kolejnych miesiącach inne państwa naszego regionu, jak: Słowacja, Estonia, Łotwa, i co jest bardzo istotne, przystąpił Międzynarodowy Trybunał Karny w Hadze, jego prokuratura. To też jest precedensowe zdarzenie, które jest realizowane w ramach tego postępowania.
Ten międzynarodowy zespół śledczy wymienia się dowodami, zbiera dowody. Polska prokuratura jest tutaj, w tym procesie, oczywiście poza ukraińską, jedną z wiodących prokuratur. Prokuratura ukraińska ma tysiące postępowań, dziesiątki tysięcy dowodów. Uchodźcy, nierzadko niestety zanim dotarli do Polski, doświadczyli bezpośrednio agresji rosyjskiej poprzez bycie świadkami nalotów, bycie świadkami bombardowań, bycie świadkami konkretnych zbrodni żołnierzy rosyjskich. Swoją wiedzę przekazywali nierzadko polskim prokuratorom już w Polsce, gdzie znaleźli bezpieczną przystań. Jak dotąd polska prokuratura przesłuchała 1700 takich osób. Istotne jest - chcę uprzedzić ewentualne pytania - że polska prokuratura i polskie służby podejmowały działania z inicjatywy tych osób, ponieważ nie chciały naruszać, można powiedzieć, prywatności tych osób, które przeżywały traumy. Chodzi o to, żeby dzięki akcjom informacyjnym podejmowanym wspólnie przez stronę ukraińską i polskie służby takie osoby wiedziały, jeśli mają wiedzę, gdzie mogą się zgłosić. Zabezpieczano również materiały zdjęciowe i materiały wideo od osób, które takie materiały posiadały. 2 tygodnie temu polska prokuratura oficjalnie przekazała pełny materiał dowodowy dotyczący kilku zbrodni wojennych Rosji prokuraturze ukraińskiej właśnie przez instrument międzynarodowego zespołu śledczego. To jest najważniejsza praktyczna aktywność Polski. Istotne jest to, że wszyscy z partnerów wymienionych w pytaniu przy każdej okazji bardzo chwalą sobie współpracę z polską prokuraturą i doceniają wysiłek, który polscy prokuratorzy wkładają w pomoc Ukrainie, jeśli chodzi o wymierzanie sprawiedliwości wobec zbrodniarzy wojennych z Rosji.
Inną sprawą jest odpowiedzialność decydentów. Sprawy z tych postępowań będą prowadzone albo przez państwo ukraińskie, albo przez Międzynarodowy Trybunał Karny w Hadze. Natomiast istotnym elementem jest zbrodnia agresji. Polska jest jednym z promotorów pomysłu powołania specjalnego trybunału do spraw agresji i wszystkie spotkania, które państwo przywołaliście w pytaniu, dotyczą właśnie tego problemu. Polska jest zwolennikiem tego, żeby powstał specjalny trybunał, ale popieramy też wszystkie rozwiązania, które mają w efekcie doprowadzić do pociągnięcia do odpowiedzialności przywódców państwa rosyjskiego. Jeśli chodzi o zbrodnię agresji, to te postępowania mają dotyczyć decydentów, a nie bezpośrednio tych, którzy wykonują rozkazy. To są dwa obszary. Rzeczywiście prawo międzynarodowe niestety w tym obszarze nie ma pełnego instrumentarium, dlatego też oczywiście to, że pewne działania państwa rosyjskiego są zakwalifikowane jako zbrodnie wojenne... Natomiast jeśli chodzi o międzynarodowe instrumentarium prawne, to nie ma uniwersalnych narzędzi, jeśli chodzi o pociąganie do odpowiedzialności. Właśnie dlatego w różnych gremiach - przede wszystkim w ONZ, ale dotyczy to również formatów dwustronnych i wielostronnych - trwają rozmowy na temat utworzenia trybunału do spraw agresji. Przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości uczestniczyli w kilkunastu związanych z tym konferencjach i spotkaniach gremiów na poziomie Unii Europejskiej, ONZ, czy też państw będących stroną Statutu Rzymskiego tworzącego Międzynarodowy Trybunał Karny.
Polska aktywnie uczestniczy również w tworzeniu instrumentów pomocniczych, które proponuje Unia Europejska, jeśli chodzi o międzynarodowe centrum koordynacyjnedo spraw ścigania zbrodni agresji. Chodzi o instrumenty dotyczące wymiany dowodów przez Eurojust. Polska ma dowody, więc przekazujemy te dowody Eurojust. Są pomysły, żeby usprawnić te procedury na poziomie funkcjonowania Eurojust. Pan minister Ziobro wielokrotnie spotykał się z prokuratorem generalnym Ukrainy, z prokuratorem Międzynarodowego Trybunału Karnego w Hadze, z ministrami sprawiedliwości oraz przedstawicielami departamentu stanu. Ta działalność Ministerstwa Sprawiedliwości na forum międzynarodowym jest istotna, ale najważniejsze jest to, że (Dzwonek) jeśli chodzi o odpowiedzialność za zbrodnie rosyjskie, to Polska jako sojusznik Ukrainy podejmuje aktywne działania, żeby winni tych zbrodni zostali ukarani. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia