9. kadencja, 77. posiedzenie, 3. dzień (15-06-2023)

28. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 3309).

Poseł Tadeusz Woźniak:

    Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Panie Ministrze! Panie Rzeczniku Praw Dziecka! Przedstawiciele organizacji pozarządowych i grup społecznych obecni na galerii! Drodzy Rodacy! Mam zaszczyt przedstawić Wysokiej Izbie i opinii publicznej zawarty w druku nr 3309 poselski projekt ustawy o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw. To jego tytuł oficjalny.

    Projekt ten ma też inny tytuł, który już zaczął funkcjonować w obiegu społecznym: to ustawa Kamilka z Częstochowy. Kiedy rozpoczynano prace nad rozwiązaniami zawartymi w projekcie, nikt nie przewidywał, że ich przyspieszenie oraz tempo prac w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej będą miały swoją przyczynę w wielkiej tragedii dziecka. Kamilek zmarł 8 maja 2023 r., po strasznych przeżyciach i w okolicznościach, których nie powinien doświadczyć żaden człowiek, a przede wszystkim dziecko. Nigdy nie zapomnimy o Kamilku, a także o innych dzieciach, które doświadczyły okrutnej przemocy. Dziś mówimy stanowczo: Dość przemocy wobec dzieci! Uczynimy wszystko, co w naszej mocy, aby dzieci w Polsce były bezpieczne. Nikt nie ma prawa krzywdzić dzieci - my wszyscy musimy czuć się odpowiedzialni za zapewnienie im bezpieczeństwa.

    Ustawa Kamilka z Częstochowy oddaje hołd Kamilkowi, ale także wszystkim innym dzieciom, które straciły życie w Polsce na skutek przemocy. Ta społeczna nazwa projektu ustawy została nadana przez Polki i Polaków wrażliwych na krzywdę dziecka. Wszystkim państwu bardzo dziękuję za państwa determinację na rzecz ochrony dzieci przed przemocą i bardzo serdecznie witam państwa przedstawicieli na dzisiejszym posiedzeniu Sejmu. Bardzo dziękuję za tak duże społeczne poruszenie, aby ustawa była jak najszybciej procedowana.

    Gorąco wierzę, że przez wzgląd na tragiczne okoliczności towarzyszące pracy nad przedłożonym Wysokiej Izbie projektem ustawy wszystkie kluby i koła, a także posłowie niezrzeszeni okażą się zgodni w dążeniu do uchwalenia dobrego i kompletnego aktu prawnego w celu ochrony dzieci przed przemocą i nieludzkim traktowaniem. Niech to będzie nasza wspólna ustawa - bez względu na barwy polityczne i przekonania w innych sprawach. Wierzę, że w tej konkretnej sprawie połączy nas szczytny cel. Przecież nie może być inaczej. Jeśli nie miałaby połączyć nas troska o dobro dzieci, to cóż innego mogłoby nas kiedykolwiek połączyć?

    Celem przedłożonego projektu ustawy jest wprowadzenie rozwiązań, które pozwolą zbudować w Polsce silny i efektywny system ochrony osób małoletnich. Na przestrzeni ostatnich 30 lat zrobiono dużo, aby owe bezpieczeństwo wzmocnić, ale nadal wiele jeszcze wyzwań przed nami.

    Projekt powstał jako rezultat prac, których przedmiotem była analiza aktualnie obowiązujących rozwiązań pod kątem ich skuteczności i efektywności, nad którymi przez wiele miesięcy pracowali eksperci z zakresu ochrony dzieci przed krzywdzeniem. Dziękuję panu ministrowi sprawiedliwości, prokuratorowi generalnemu Zbigniewowi Ziobro za koordynowanie działań i wieloletnią walkę na rzecz ochrony dzieci przed krzywdzeniem. Dziękuję panu ministrowi Michałowi Wójcikowi, panu ministrowi Marcinowi Romanowskiemu, rzecznikowi praw dziecka oraz wszystkim, którzy w ostatnich latach podejmowali wysiłki, aby chronić dzieci przed przestępstwem, a przede wszystkim przed zbrodnią.

    Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! Co szczególnie ważne i wymaga wyraźnego podkreślenia, projekt zakłada wzmocnienie rodziny i każdego dziecka w sytuacji, gdy doświadcza ono krzywdzenia. Ustawa wprowadza szereg rozwiązań dotyczących ochrony dzieci, takich jak: reprezentacja dziecka w postępowaniach sądowych, wysłuchanie dziecka, szkolenia dla sędziów rodzinnych, ochrona osób pokrzywdzonych przez sprawcę przestępstwa, ocena ryzyka ponownego popełnienia przestępstwa przeciwko wolności seksualnej na szkodę osoby małoletniej, standardy ochrony małoletnich w instytucjach, analizy śmiertelnych oraz ciężkich przypadków krzywdzenia dzieci oraz strategia przeciwko przemocy i przestępcom seksualnym wobec dzieci.

    Przejdę teraz do przedstawienia najważniejszych założeń ustawy.

    Szkolenia dla sędziów rodzinnych. To ciąg dalszy działań ukierunkowanych na wzmocnienie kompetencji sędziów, jeśli chodzi o komunikację z osobami o szczególnych potrzebach, a więc także z dziećmi. Projekt przewiduje obowiązek szkoleń dla sędziów rodzinnych. Zmiana dokonuje się w obrębie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych i polega na wskazaniu obligatoryjnego zestawu szkoleń koniecznych do odbycia przez sędziów orzekających w sprawach rodzinnych i opiekuńczych co 4 lata. Wnioskodawcy stoją na stanowisku, iż odpowiedzialność, jaka ciąży na sędziach rodzinnych, implikuje nieodzowność ich właściwego przygotowania i stałego podnoszenia kwalifikacji także w dziedzinach pozaprawnych. Sędziom rodzinnym dla prawidłowego wykonywania obowiązków niezbędna jest wiedza z zakresu psychologii, umiejętność rozpoznawania symptomów krzywdzenia dziecka i prowadzenia postępowania, w którym pojawia się spór o dziecko, tak by interes dziecka był należycie chroniony.

    Ochrona przed sprawcą. Projekt gwarantuje osobom pokrzywdzonym przestępstwami o ciężkim charakterze, w tym osobom małoletnim, prawo do uzyskania informacji w sytuacji, gdy skazany sprawca popełnionego na ich szkodę przestępstwa, odbywający karę pozbawienia wolności, ma opuścić miejsce odbywania kary z jakiegokolwiek powodu. Chcemy przez to uniknąć zaskakiwania pokrzywdzonego niespodziewanym powrotem sprawcy przestępstwa do miejsca zamieszkania czy choćby do tej samej miejscowości. W związku z tym, gdy skazany popełnił przestępstwo z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej lub czyn określony w rozdziale XXV Kodeksu karnego lub w art. 207 Kodeksu karnego, pokrzywdzony będzie informowany z urzędu o zwolnieniu skazanego z zakładu karnego, o ucieczce skazanego z zakładu karnego, a także o wydaniu decyzji o udzieleniu skazanemu czasowego zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego. Dla poczucia bezpieczeństwa pokrzywdzonych wiedza ta będzie miała duże znaczenie.

    Ocena ryzyka ponownego popełnienia przestępstwa przeciwko wolności seksualnej na szkodę osoby małoletniej. Ocena ryzyka jest podstawą podejmowania skutecznych działań wobec sprawców przestępstw. Rozpoznanie ryzyka stwarzanego przez sprawców przestępstw oraz czynników związanych z powrotem do zachowań przestępczych ma decydujące znaczenie dla identyfikacji odpowiednich skutecznych form interwencji mających zmniejszyć ryzyko recydywy. W ocenie wnioskodawców stwierdzenie występowania wskazanego ryzyka musi być uwzględnione przy podejmowaniu decyzji kończących postępowanie w danej sprawie. Tylko w ten sposób będzie możliwe zastosowanie środków reakcji właściwych dla oskarżonego, a przez to dających szansę na jego resocjalizację w warunkach dostosowanych do indywidualnej sytuacji. W rezultacie wpłynie to znacząco na zwiększenie ochrony małoletnich. Z powyższych względów proponujemy wprowadzenie oceny ryzyka jako elementu obligatoryjnego w sprawach o przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę osoby małoletniej.

    Standardy ochrony małoletnich w instytucjach. Projekt wprowadza obowiązek posiadania procedur skutecznego reagowania w sytuacji podejrzenia, że dziecko jest krzywdzone, czyli tzw. standardy ochrony małoletnich. Musimy mieć pewność, że dzieci są bezpieczne w każdym miejscu, gdzie spędzają czas. Standardy ochrony małoletnich to dokument, który krok po kroku wskazuje, jak należy postępować, aby dziecku nie działa się krzywda. Obowiązek wprowadzenia standardów ochrony małoletnich spoczywać będzie na organach zarządzających różnego rodzaju placówkami, na organizatorach różnego rodzaju działalności oraz na podmiotach prowadzących np. usługi noclegowo-hotelarskie oraz turystyczne.

    Analiza przypadków krzywdzenia dzieci. W projekcie wprowadzany jest ustawowy obowiązek analizy przypadków, na skutek których małoletni poniósł śmierć lub doznał ciężkiego uszkodzenia ciała. Wzorując się na modelu Wielkiej Brytanii, proponujemy powołanie w tym celu specjalnego zespołu. Zespół ten będzie składać się z niezależnych ekspertów. Będzie miał on za zadanie zbadać każdy przypadek, aby zidentyfikować, czy i jaka instytucja lub procedura zawiodły. Wszystko po to, abyśmy wyciągając właściwe wnioski, mogli udoskonalać system. Warto podkreślić, że takie analizy oraz strategie przeciwko przemocy i przestępstwom seksualnym wobec dzieci są już wstępnie prowadzone przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwości.

    Projekt ustawy zobowiązuje do utworzenia zespołu do spraw ochrony małoletnich, którego zadaniem będzie przygotowanie krajowego planu przeciwdziałania przemocy na szkodę dzieci oraz krajowego planu przeciwdziałania przestępstwom przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę osób małoletnich. Plany te przyjmowane będą przez Radę Ministrów.

    Dodam, że Ministerstwo Sprawiedliwości wspólnie z kilkudziesięcioma innymi instytucjami, w tym m.in. z Policją, Strażą Graniczną, państwowym instytutem badawczym NASK, Ministerstwem Cyfryzacji, Ministerstwem Rodziny i Polityki Społecznej, Ministerstwem Edukacji i Nauki oraz Ministerstwem Sportu i Turystyki, przygotowało już teraz oparty na międzynarodowym standardzie WeProtect Global Alliance Krajowy Plan Przeciwdziałania Przestępczości przeciwko Wolności Seksualnej i Obyczajności na Szkodę Małoletnich na lata 2023-2026. Plan ten może stanowić cenny punkt wyjścia dla prac zespołu powołanego po wejściu w życie omawianego projektu ustawy.

    Pani Marszałek! Wysoki Sejmie! W imieniu wnioskodawców wyrażam przekonanie, że proponowane w projekcie ustawy rozwiązania przyczynią się do istotnego zwiększenia bezpieczeństwa małoletnich. Proszę o życzliwą debatę, o pytania, o uwagi i ewentualne poprawki. Wierzę, że wolą nas wszystkich tutaj obecnych, a także wolą społeczeństwa polskiego jest sprawne procedowanie, tak abyśmy mogli jak najwcześniej rozpocząć wdrażanie tych potrzebnych i oczekiwanych rozwiązań. Niech każda z pań i każdy z panów posłów ma poczucie, że to nasz wspólny wkład w ochronę dzieci przed przemocą.

    Proszę Wysoką Izbę o poparcie przedstawionego projektu i skierowanie go do dalszych prac legislacyjnych.

    Na tym w zasadzie zakończyłbym moje wystąpienie, ale z upoważnienia autorów mam również zaszczyt przedstawić apel, jaki został sformułowany przez Polki i Polaków poruszonych śmiercią Kamilka oraz innych skrzywdzonych dzieci. Bardzo serdecznie państwu dziękuję za ten apel oraz jeszcze raz dziękuję za państwa obecność na dzisiejszym posiedzeniu Sejmu. Kłaniam się bardzo.

    Treść apelu: My, obywatele działający ponad wszelkimi podziałami, apelujemy do posłów wszystkich ugrupowań politycznych zasiadających w Sejmie o podjęcie pozytywnego głosowania nad projektem nowelizacji ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tj. ustawy Kamilka z Częstochowy. Nowelizacja ta uszczelnia system i zakłada szereg rozwiązań, który przyczyni się on do ochrony dzieci będących ofiarami przemocy. Z całą mocą żądamy, aby sprawa tak wielkiej wagi, jaką jest ocalenie najbardziej bezbronnych obywateli naszego kraju, nie stała się przedmiotem walki politycznej lub kampanii wyborczych.

    Apelujemy, aby chęć zmiany systemu była początkiem dialogu z zachowaniem szacunku do tak istotnego tematu. Nie chcemy być świadkami przepychanek politycznych w sprawach dzieci. Prosimy o uszanowanie pamięci skrzywdzonych dzieci.

    Apelujemy, aby każdy z państwa podjął głęboką refleksję nad przypadkami Kamilka z Częstochowy, Blanki z Olecka, Hani z Kłodzka, Oskarka z Piotrkowa, Leonka z Garwolina i innych dzieci, które na przestrzeni lat były krzywdzone niezależnie od tego, jaka partia polityczna sprawowała rządy. Pozytywne głosowanie nad projektem pomoże zatrzymać dramat kolejnych dzieci.

    Jesteśmy grupą ludzi nienależącą do żadnych ugrupowań politycznych. Mamy różne poglądy, ale łączy nas jeden cel - zatrzymanie przemocy wobec dzieci. Spotykamy się w mediach społecznościowych w zorganizowanych grupach jak ˝Pamięci Kamilka z Częstochowy˝, ˝Kamilek z Częstochowy - nie milcz, reaguj˝, ˝Ustawa Kamilka z Częstochowy˝, ˝Pomagamy - dzieci katowane˝, ˝Ratujemy polskie dzieci˝. Jest nas łącznie ponad 30 tys. obywatelek i obywateli. Jest także wiele innych grup indywidualnych, prywatnych osób, których nie jesteśmy w stanie wymienić. A petycję zorganizowaną przez Częstochowskie Stowarzyszenie Etoh w sprawie natychmiastowego uchwalenia ustawy poparło również ponad 34 tys. obywatelek i obywateli.

    Niech państwa decyzja na obradach Sejmu będzie hołdem dla wszystkich dzieci, które straciły życie. Jeszcze raz prosimy w imieniu wszystkich dzieci, które doświadczyły okrutnego cierpienia, o zachowanie godności, kultury debaty, a także o to, aby państwa wystąpienia nie miały charakteru przepychanek politycznych.

    Podpisali w imieniu grupy ˝Pamięci Kamilka z Częstochowy˝ Piotr Kucharczyk, w imieniu grupy ˝Kamilek z Częstochowy - nie milcz, reaguj˝ Maria Twardzik, w imieniu grupy ˝Ustawa Kamilka z Częstochowy˝ Monika Horna-Cieślak, w imieniu grupy ˝Pomagamy - dzieci katowane˝ Marlena Wierzbicka, w imieniu grupy ˝Ratujemy polskie dzieci˝ Joanna Wołczańska, w imieniu grupy częstochowskiego Stowarzyszenia Etoh Dawid Sztajner.

    Panie i panowie, nic dodać, nic ująć. Dziękuję za uwagę. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia