9. kadencja, 77. posiedzenie, 3. dzień (15-06-2023)
28. punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 3309).
Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Marcin Romanowski:
Bardzo dziękuję.
Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! Stoję przed państwem po raz trzeci, by przedstawić kolejne kompleksowe rozwiązania, które mają skutecznie chronić przed przemocą, chronić w sposób systemowy. Mam zaszczyt dzisiaj przedstawić stanowisko Ministerstwa Sprawiedliwości i odpowiedzieć na pytania dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw.
To projekt, który społecznie został nazwany ustawą Kamilka po tragedii, która wstrząsnęła każdym z nas. Nie mamy wątpliwości, że musimy zrobić wszystko, co możliwe, aby takie zbrodnie więcej się nie wydarzały. To nasza wspólna odpowiedzialność. Jako Ministerstwo Sprawiedliwości, jako rząd podejmowaliśmy, podejmujemy i będziemy podejmować działania, które chronią dzieci przed przemocą, ponieważ najmłodsi zawsze wymagają obrony przed sprawcami okrutnych czynów. Jest to zadanie, które nigdy się nie kończy, zawsze będą rzeczy do naprawienia i usprawnienia. Projekt ustawy Kamilka to projekt, który był przygotowywany przez wiele miesięcy. Nie wypadł z szafy, tylko był przygotowywany z udziałem ekspertów z zakresu ochrony dzieci przed przemocą, również takich, którzy mają swoje doświadczenia i obserwacje, chociażby związane z zabójstwem 3,5-letniego Bartka w 2008 r. Jest też owocem naszej 4-letniej pracy nad szerokim spektrum rozwiązań. Wśród nich są przede wszystkim ustawy antyprzemocowe 1.0 i 2.0, które chronią osobę pokrzywdzoną, a nie sprawcę. Dziś w parlamencie po raz kolejny działamy na rzecz dzieci, dzieci, które cierpią. Pokazujemy, że dzieci krzywdzone muszą być widziane, muszą być słyszane, rozumiane i chronione.
Szanowni Państwo! Zaproponowane w projekcie liczne rozwiązania, jest ich kilkanaście, ocena ryzyka, inaczej prawdopodobieństwa ponownego popełnienia przestępstwa, standardy ochrony dzieci, Serious Case Review, czyli analiza przypadków krzywdzenia dziecka, czy też strategie przeciwdziałania przemocy i przestępstw na tle seksualnym, niewątpliwie znacząco wzmocnią standard ochrony dzieci. Są to rozwiązania niezwykle potrzebne, wolne od wszelkiej ideologii, a stanowiące kolejny krok w wypełnianiu luk systemu ochrony najmłodszych. Potwierdza to fakt, że projekt ten znalazł poparcie, ośmielę się powiedzieć, wszystkich, bo wszystkim nam leży na sercu dobro dzieci. I tak być powinno. To ważne, że potrafimy wyjść, stanąć ponad podziałami, ponad antypatiami, bo w innym przypadku tymi jedynymi pokrzywdzonymi byłyby dzieci.
Szanowni Państwo! Zaproponowane w projekcie rozwiązanie, analiza śmiertelnych i ciężkich przypadków krzywdzenia dzieci, jest wzorowane na brytyjskim modelu nazywanym Serious Case Review. Kiedy dziecko umiera lub zostaje poważnie skrzywdzone na skutek znęcania czy zaniedbania, istnieje możliwość zbadania sprawy w celu określenia, co można zrobić, aby lepiej chronić dzieci i zapobiegać podobnym zdarzeniom. Instrument ten jest bardzo dobrze oceniany. Zasadność tej drogi wyciągania lekcji potwierdzają również badania prowadzone w Instytucie Wymiaru Sprawiedliwości, gdzie od zeszłego roku prowadzimy takie analizy, badamy akta i poszukujemy odpowiedzi na pytanie, czy i w jaki sposób można było zapobiec tragedii dziecka. I ustawa Kamilka jest również po części efektem tych właśnie prac. Stąd też w naszym przekonaniu analiza uregulowana ustawowo z uprawnieniem dla ekspertów do uzyskania informacji z różnych źródeł, nie tylko akt sądowych, będzie w naszej ocenie przydatna także w polskich warunkach. Jej celem, podobnie jak rozwiązań brytyjskich, będzie ocena funkcjonowania systemu ochrony małoletnich oraz określenie tych właśnie działań poprawiających to funkcjonowanie. Końcowe wnioski, o które było pytanie, i zalecenia będą publiczne, będą publikowane w zbiorczym raporcie co 2 lata. Taki jest pomysł, który właśnie wypracowujemy. Mam nadzieję na dyskusję na temat tego pomysłu w ramach poprawek w komisji sejmowej.
Szanowni Państwo! Kolejnym działaniem, które też już jest realizowane, któremu projekt daje podstawę normatywną, jest plan przeciwdziałania przestępstwom seksualnym i obyczajowym na szkodę osób małoletnich. Przypomnę, że we wrześniu 2021 r., już wiele miesięcy temu, pan minister sprawiedliwości Zbigniew Ziobro powołał zespół do spraw przeciwdziałania tego typu przestępczości. Ma on charakter interdyscyplinarny, a w jego pracach uczestniczy wielu zaangażowanych ekspertów. To nie tylko eksperci z Ministerstwa Sprawiedliwości, jednostek nadzorowanych i podległych, takich jak chociażby wspomniany Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Instytut Sehna w Krakowie, Akademia Wymiaru Sprawiedliwości czy Centralny Zarząd Służby Więziennej, ale także z wielu innych instytucji: ministerstwa rodziny, Ministerstwa Zdrowia, Ministerstwa Edukacji i Nauki, Ministerstwa Sportu i Turystyki, Komendy Głównej Policji, Komendy Głównej Straży Granicznej, NASK-u, Dyżurnetu, Biura Rzecznika Praw Dziecka, a także państwowej komisji. W ramach prac, co ważne, wspólnie wypracowaliśmy projekt pierwszego krajowego planu przeciwdziałania przestępczości seksualnej i obyczajowej na szkodę małoletnich. Zaproponowane w nim rozwiązania zyskały poparcie UNICEF-u. Jesteśmy na końcowym etapie prac rządowych.
Z kolei wczoraj chociażby, podczas spotkania z przedstawicielami WeProtect Global Alliance, uzyskaliśmy deklarację wsparcia przy jego wdrażaniu, tak jak wdrażane były ustawa antyprzemocowa 1.0, 2.0, a także ten krajowy plan działania. Również, mam nadzieję, ten projekt, o którym dzisiaj dyskutujemy, będziemy mogli wdrażać, przygotowując odpowiednie akty normatywne, przygotowując standardy, a przede wszystkim przygotowując i przeprowadzając szkolenia. To wsparcie WeProtect Global Alliance cieszy, bo rzeczywiście wzorem dla naszego planu był opracowany przez tę organizację model national response. Plan jest oparty na zasadzie koordynacji działań i dobrej współpracy instytucji, tak żeby w centrum działania i troski rzeczywiście zawsze było dziecko. Nie może być przecież tak, że kompetencja jednej instytucji się kończy, a drugiej jeszcze się nie zaczyna.
Szanowni Państwo! Na bazie doświadczeń przy tworzeniu tego planu przyjmujemy na siebie również obowiązek koordynacji prac nad drugim, komplementarnym planem przeciwdziałania wszelkiej innej przemocy wobec dzieci. Te dwa dokumenty będą, mam nadzieję, dzięki przyjęciu tej ustawy wyznacznikiem naszych działań na najbliższe lata.
W tym obszarze widzimy również wiele możliwości poprawy systemu, chociażby przygotowanie - odpowiadając na pytanie - standardów szkoleń dla sędziów, a także dla innych instytucji, przygotowanie zasad koordynacji i współpracy, o które pytał pan poseł Lorek, przygotowanie również wielu kampanii. Zresztą kampania już jest organizowana, ona trwa od kilkunastu tygodni, chodzi o kampanię antyprzemocową. 1 czerwca miałem przyjemność wspólnie z przedstawicielami UNICEF-u zainicjować wspólną kampanię Funduszu Sprawiedliwości Ministerstwa Sprawiedliwości i UNICEF-u ukierunkowaną na uwrażliwianie na sytuacje przemocowe. Również jest już w trakcie kampania z ministerstwem sportu, przekazaliśmy wiele materiałów, przygotowujemy wspólne szkolenia, aby uwrażliwiać środowisko sportowe na różne zagrożenia i pokazywać możliwości wsparcia.
Przy tym musimy także pamiętać, że ważny jest właśnie ten czynnik ludzki, zaangażowanie wszystkich osób, wszystkich uczestników systemu i rzeczywiście regularne podnoszenie ich kompetencji. Dlatego właśnie ważnym elementem są i będą szkolenia, i w ramach tego planu, który już powstał, i w ramach tego, który mam nadzieję, powstanie, bo to ważny element również dzisiaj procedowanej ustawy, w której został przewidziany właśnie wspomniany obowiązek szkoleń dla sędziów z wydziałów rodzinnych. One niewątpliwie będą ważne, ich standardy przygotuje wspomniany zespół, a przeprowadzi te szkolenia Krajowa Szkoła Sądownictwa i Prokuratury.
Szanowni Państwo! Projekt przewiduje również standardy ochrony dzieci. Zostały one ukształtowane tak, aby zagwarantować dzieciom bezpieczeństwo tam, gdzie się uczą, tam, gdzie wypoczywają, rozwijają się czy leczą. Najprościej mówiąc, będzie to właśnie ten zbiór zasad dla dorosłych, jak się zachowywać, jak postępować, by dzieci były prawidłowo zabezpieczone, żeby były zaopiekowane, bezpieczne, jak reagować, gdy podejrzewamy lub wiemy, że dzieje im się krzywda. Te standardy będą obowiązkowe w każdej instytucji, również tej o charakterze wyznaniowym.
Nie mogę też pominąć ważnej czynności postępowania cywilnego, jaką jest wysłuchanie dziecka. Ma ono na celu ustalenie stanowiska, woli, życzeń małoletniego na potrzeby wydawanego rozstrzygnięcia. Jednak by nie narażać dziecka na dodatkowy stres, będzie ono odbywać się w przyjaznych warunkach. Projekt realizuje ten zamiar, środki na ten cel są odpowiednio zabezpieczone. Przewidzieliśmy regulacje w zakresie podwyższenia wynagrodzeń w stosunku do tych, które są obecnie. Sposób reprezentacji dziecka, kwestia wynagrodzenia reprezentantów, a także zmiana nazewnictwa - to również jest ważne. Nie będzie już ustanawiany kurator, ale reprezentant, który będzie reprezentował dziecko. Bardzo ważny jest przepis, który wprost określa, że to sąd czuwa na reprezentantem, oraz przepis, który mówi o relacjach między reprezentantem dziecka a jego rodzicami. Właśnie tutaj te środki są zabezpieczone.
Projekt wprowadza wreszcie narzędzia dla pracowników socjalnych, o czym dzisiaj również była mowa, czyli ten kwestionariusz oceny ryzyka, tak aby był on pomocny dla pracownika socjalnego, z jednej strony aby uchronić rodzinę przed bezpodstawnymi ingerencjami w życie rodzinne, ale z drugiej strony aby zagwarantować dziecku bezpieczeństwo, właśnie poprzez staranne przeanalizowanie jego sytuacji, czy rzeczywiście jego życie nie jest zagrożone. To rozwiązanie sprawdziło się w przypadku ustawy antyprzemocowej 1.0. Zakładamy, że analogicznie w tym przypadku również tak będzie. Tych nakazów wydawanych z wykorzystaniem tego narzędzia jest już ponad 10 tys. i tylko w trzech przypadkach okazały się one niezasadne.
Szanowni Państwo! Przedłożony projekt na pewno stanowi kolejny bardzo ważny krok wzmacniający ochronę dziecka oraz całej rodziny. Ta ustawa Kamilka to ustawa hołd, ale również konkretny wyraz praktycznej troski o najmłodszych.
I na zakończenie chciałbym w imieniu Ministerstwa Sprawiedliwości, a także własnym, bardzo podziękować wszystkim Polkom i Polakom za tak wielkie społeczne zaangażowanie i poparcie wyrażane dla tego projektu, w szczególności podczas dzisiejszych obywatelskich wieców, podczas zbierania podpisów pod petycją na rzecz ustawy Kamilka. Bardzo państwu za to dziękuję.
Wicemarszałek Małgorzata Gosiewska:
Dziękuję, panie ministrze.
Podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Marcin Romanowski:
Dziękuję również za obecność na dzisiejszym posiedzeniu przedstawicieli społeczności zaangażowanych w działalność na rzecz ochrony dzieci. Na koniec również bardzo dziękuję pani marszałek Elżbiecie Witek za to, że możemy pracować nad tym projektem bez ani jednego dnia zwłoki w procesie legislacyjnym. Proszę Wysoką Izbę o poparcie przedstawionego projektu i jednocześnie deklaruję wspólne prace nad tymi rozwiązaniami, do czego zapraszam. Bardzo dziękuję. (Oklaski)
Przebieg posiedzenia