9. kadencja, 78. posiedzenie, 1. dzień (06-07-2023)

Oświadczenia.

Poseł Krzysztof Janusz Kozik (tekst niewygłoszony):

    Szanowna Pani Marszałek! Wysoka Izbo! III powstanie śląskie było ostateczną próbą zdobycia niepodległości i przyłączenia Górnego Śląska do Polski. Trwało od nocy z 2 na 3 maja do 5 lipca 1921 r. i było kulminacją trzech powstań śląskich, które miały miejsce po zakończeniu I wojny światowej.

    Górny Śląsk stanowił strategicznie i ekonomicznie ważny region, bogaty w złoża węgla i z rozwiniętym hutnictwem. Po zakończeniu wojny nieustalone granice spowodowały napięcia między Polską i Niemcami w kontekście przynależności tego obszaru. Powstanie śląskie miało na celu wyrażenie woli miejscowej ludności i przeprowadzenie plebiscytu, który miał zadecydować o przyszłości regionu.

    Powstanie rozpoczęło się zbrojnym wystąpieniem polskiej ludności wspieranej przez żołnierzy i ochotników, którzy przeciwstawili się niemieckim władzom. Doszło do walk na ulicach, oblężenia budynków i starć z siłami niemieckimi. Powstańcy pomimo braku dostatecznego uzbrojenia zdołali skutecznie paraliżować działania władz niemieckich. Niemcy nie zamierzali jednak oddać Górnego Śląska bez walki. Wysłali posiłki wojskowe i rozpoczęli brutalną represję wobec powstańców i ludności cywilnej. Walki toczyły się przez kilka tygodni, przy czym obie strony poniosły znaczne straty. Ostatecznie pod naciskiem politycznym ze strony ententy, której celem było uniknięcie kolejnego konfliktu zbrojnego, postanowiono zorganizować plebiscyt. Plebiscyt na Górnym Śląsku odbył się w marcu 1921 r. i przyniósł podział regionu na część polską i niemiecką. Chociaż Polska zdobyła większość głosów, to na mocy decyzji Ligi Narodów znaczna część Górnego Śląska została przyznana Niemcom. Decyzja ta była powodem rozczarowania i napięć między Polską a Niemcami, które miały długofalowe konsekwencje dla relacji między tymi krajami.

    III powstanie śląskie, mimo że nie doprowadziło do całkowitego przyłączenia Górnego Śląska do Polski, było ważnym wydarzeniem w historii polskiego ruchu narodowego. Wyrażało pragnienie niepodległości i jednoczenia polskiej ludności, a walczący powstańcy stali się symbolem determinacji i walki o polskość na Śląsku.

Przebieg posiedzenia