9. kadencja, 80. posiedzenie, 1. dzień (28-07-2023)

25. punkt porządku dziennego:

Sprawozdanie Komisji Kultury i Środków Przekazu o poselskim projekcie uchwały w sprawie ustanowienia roku 2024 Rokiem Melchiora Wańkowicza (druki nr 3208 i 3469).

Poseł Małgorzata Prokop-Paczkowska:

    Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Melchior Wańkowicz, człowiek z Kresów, pisarz, dziennikarz, publicysta, gawędziarz, przedwojenny inteligent, czyli człowiek dobrze wykształcony, z otwartą głową, myślący krytycznie niezależnie od okoliczności i miejsca. Swoje trudne, sieroce dzieciństwo opisał w pięknej powieści ˝Szczenięce lata˝. Mieszkał na Wileńszczyźnie, uczył się w Zakopanem, w Warszawie. Już w okresie gimnazjalnym zaangażował się w niepodległością konspirację. Studiował prawo i nauki polityczne. W 1914 r. powołany do rosyjskiego wojska, z którego na szczęście wywinął się dzięki fałszywemu świadectwu o stanie zdrowia. Został za to pełnomocnikiem Centralnego Komitetu Obywatelskiego Królestwa Polskiego, gdzie z bliska mógł obserwować ludzkie wojenne dramaty.

    W 1916 r. ożenił się, a w 1918 r. walczył z bolszewikami. Był korespondentem wojennym. W 1919 r. zadebiutował literacko. W 1924 r. założył Towarzystwo Wydawnicze ˝Rój˝. Publikował w ˝Kurierze Warszawskim˝ i ˝Wiadomościach Literackich˝. Jako doradca reklamowy stworzył słynne hasło ˝cukier krzepi˝.

    Po wybuchu II wojny światowej najpierw pracował na Lubelszczyźnie, ale bojąc się aresztowania, wyjechał do Rumunii, potem na Cypr i do Palestyny. Od 1943 r. był korespondentem wojennym. Był też uczestnikiem bitwy pod Monte Cassino, co opisał w trzytomowym dziele.

    W powstaniu warszawskim stracił córkę. Po wojnie zamieszkał w Londynie. Swój krytyczny stosunek do środowiska polskiej emigracji opisywał w felietonach ˝Kundlizm˝.

    Pierwsze lata powojenne to współpraca z prasą w Polsce. W 1939 r. jednak wyjechał do USA, gdzie pracował fizycznie oraz uczył języka rosyjskiego. W 1956 r. jako obywatel amerykański przyjechał do Polski. W atmosferze odwilży zaczął znów publikować w rodzinnej prasie. Na stałe wrócił do kraju w 1958 r. Pisał, wygłaszał odczyty, występował w radiu i telewizji. We wszystkich swoich tekstach, m.in. w ˝Hubalczykach˝, ˝Panoramie losu polskiego˝, ˝Westerplatte˝, pozostawał wierny swojemu kresowemu stylowi. Jego dzieła pełne są anegdot, dygresji, opisów natury, w której jego bohater musi znaleźć swoje miejsce.

    W 1964 r. podpisał słynny ˝List 34˝. (Dzwonek) skierowany do władz PRL-u. Skazano go na to za 3 lata, ale w areszcie spędził 5 tygodni, bo pod naciskiem opinii publicznej władza się ugięła i wyrok wstrzymano.

    Melchior Wańkowicz zmarł w 1974 r. Lewica poprze uchwałę o ustanowieniu go patronem roku 2024, roku jego imienia. Dziękuję. (Oklaski)

    (Przewodnictwo w obradach obejmuje wicemarszałek Sejmu Małgorzata Kidawa-Błońska)

Przebieg posiedzenia