8. kadencja, 17. posiedzenie, 3. dzień (29-04-2016)

16. punkt porządku dziennego:

Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz niektórych innych ustaw (druk nr 428).

Poseł Grzegorz Furgo:

    Panie Marszałku! Szanowni Państwo! Trudno byłoby się nie zgodzić ze zmianami, jakie wprowadza poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz niektórych innych ustaw.

    Ustawa tak naprawdę nadaje pełne prawa kombatanckie osobom, które powinny otrzymać je już dawno. Reguluje ona dostęp do świadczeń kombatanckich osobom, które stały się ofiarami represji wojennych oraz okresu powojennego w PRL poprzez przymusową pracę w przemyśle górniczym. Zmiany w ustawie obejmują żołnierzy zasadniczej służby wojskowej, czynnych w latach 1949-1959, skierowanych z przyczyn politycznych do pracy przymusowej w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranu, żołnierzy z poboru z roku 1949 r., wcielonych do brygad ˝Służby Polsce˝, skierowanych do przymusowej pracy w kopalniach i kamieniołomach, oraz żołnierzy grupowanych w batalionach budowlanych, pracujących przymusowo w latach 1949-1959. Wprowadzane zmiany obejmują również wdowy po tych żołnierzach.

    Ustawa obejmuje ok. 26 tys. żyjących do dzisiaj osób, funkcjonujących w powołanej 5 września 1949 r. i ulegającej wielu przekształceniom zastępczej służbie wojskowej oraz batalionach pracy Powszechnej Organizacji ˝Służba Polsce˝, rozwiązanych ostatecznie rozkazem z dnia 26 września 1959 r.

    15 października 1949 r. pierwsze bataliony pracy składające się z wcielonych do wojska żołnierzy z rocznika 1927/1928 zostały skierowane do pracy w kopalniach. Bataliony miały mieścić się w ramach zastępczej służby wojskowej będącej składową zasadniczej służby wojskowej, wprowadzonej ustawą o powszechnym obowiązku wojskowym. W art. 19 tej ustawy powstał zapis uściślający cechy tej służby polegającej na realizacji przeszkolenia wojskowego oraz, co istotniejsze z punktu omawianej dzisiaj ustawy, na pracy na rzecz celów obronnych państwa i narodowych planów gospodarczych. I ten właśnie zapis stworzył możliwości zgrupowania i tak naprawdę kilkuletniego wykluczenia tych poborowych, którzy uznani zostali przez władze PRL za element nienadający się do wcielenia do kadrowej służby wojskowej ze względów tak politycznych, jak klasowych.

    Dla potrzeb szczelnej kwalifikacji stworzono specjalny system selekcji poborowych oparty na trzech kryteriach: społecznych, politycznych i moralnych. Ocena i ostateczna decyzja należała do Urzędu Bezpieczeństwa, organów informacji wojskowej i partii. Suma wytycznych różnego rodzaju instrukcji i rozkazów dotyczących poborowych pozwoliła na skuteczną eliminację poprzez wcielenie do żołnierskich batalionów i pracy w górnictwie m.in. harcerzy Szarych Szeregów, żołnierzy AK, Narodowych Sił Zbrojnych, Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie i kompanii wartowniczych przy armii Stanów Zjednoczonych na terenach okupowanych Niemiec, a także Pomorzan wcielonych do Wehrmachtu, Ślązaków, Kaszubów i Warmiaków oraz wszystkich innych obcoklasowych repatriantów i przesiedleńców.

    Warto, by wybrzmiał w tym miejscu fragment rozkazu z 1951 r. marszałka Polski Konstantego Rokossowskiego wprowadzający dokładne zasady wcielania do batalionów pracy i pokazujący nam, jakie zastosowano ówcześnie krytaria wykluczenia. Do służby zastępczej, zgodnie z rozkazem Rokossowskiego, przydzielono następujących poborowych: pochodzących ze środowiska bogaczy wiejskich, wywłaszczonych obszarników, kupców, właścicieli przedsiębiorstw przemysłowych zatrudniających siły najemne, właścicieli większych nieruchomości miejskich oraz synów byłych funkcjonariuszy bezpośredniego aparatu ucisku reżimu przedwrześniowego, poborowych, którzy według organów bezpieczeństwa publicznego są wrogo ustosunkowani do obecnej rzeczywistości, poborowych, których rodzice i rodzeństwo lub żona byli karani przez organa Polski Ludowej za przestępstwa polityczne, poborowych, którzy utrzymują kontakt z członkami najbliższej rodziny pozostającymi w krajach kapitalistycznych i zajmującymi wrogą postawę wobec Polski Ludowej.

    O charakterze pracy w kopalniach tego okresu słyszeliśmy wiele. Dość powiedzieć, że ci młodzi ludzie pracowali i mieszkali w prymitywnych, stwarzających najwyższe zagrożenie dla życia warunkach. Pracowali po kilkanaście godzin bez odpoczynku, w niedziele, święta, pozbawieni elementarnego przeszkolenia górniczego. Formalnie byli zatrudnieni na warunkach ogólnie obowiązujących w przemyśle górniczym, jednak nie podlegali przepisom zbiorowego układu pracy. Z otrzymywanych zarobków potrącano im koszty utrzymania, umundurowania i opieki lekarskiej. Oczywiście w tych warunkach pracy i odpoczynku nieuchronne było pojawianie się wypadków przy pracy. W 1953 r. wydarzyło się 48 przypadków śmiertelnych.

    Instytut Pamięci Narodowej określił zmuszanie do pracy w kopalniach rud uranu i (Dzwonek) w ramach batalionów pracy jako jedną ze zbrodni stalinizmu...

    Wicemarszałek Ryszard Terlecki:

    Bardzo dziękuję, panie pośle.

    Wyczerpał pan czas przeznaczony na pana wystąpienie.

    Poseł Grzegorz Furgo:

    ... w Polsce. Dziękuję bardzo. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia